Trẻ thường xuyên nghiêng đầu về một bên, khó xoay cổ sang hướng ngược lại hoặc xuất hiện khối bất thường ở vùng cổ? Đây có thể là những dấu hiệu của vẹo cổ bẩm sinh do co rút hoặc xơ hóa cơ ức đòn chũm. Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, tình trạng này có thể gây hạn chế vận động cổ, mất cân đối vùng đầu – mặt và ảnh hưởng đến sự phát triển vận động của trẻ.
Vẹo cổ bẩm sinh do cơ là tình trạng một bên cơ ức đòn chũm bị co rút hoặc xơ hóa, khiến trẻ có xu hướng nghiêng đầu về bên cơ bị ảnh hưởng và xoay mặt sang phía đối diện. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có tư thế đầu, cổ bất thường.
Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng là phương pháp điều trị bảo tồn quan trọng, giúp cải thiện tầm vận động cổ, tăng cường sức mạnh cơ và hỗ trợ trẻ phát triển cân đối. Việc can thiệp sớm, kết hợp hướng dẫn cha mẹ chăm sóc và tập luyện đúng cách tại nhà, góp phần nâng cao hiệu quả phục hồi.
Nhận biết sớm dấu hiệu vẹo cổ bẩm sinh ở trẻ
Cha mẹ cần chú ý khi trẻ có những biểu hiện như thường xuyên nghiêng đầu về một bên, ưu tiên nhìn hoặc xoay mặt theo một hướng, khó quay đầu sang phía còn lại. Một số trẻ có thể xuất hiện khối nhỏ hoặc vùng cơ căng cứng ở bên cổ bị ảnh hưởng.
Nếu tình trạng kéo dài, trẻ có nguy cơ hình thành thói quen giữ đầu ở một tư thế, hạn chế vận động cổ và xuất hiện bất cân xứng vùng đầu – mặt.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp nghiêng đầu đều do co rút cơ ức đòn chũm. Vì vậy, trẻ cần được thăm khám để xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ hạn chế vận động và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp.
4 bài tập hỗ trợ điều trị vẹo cổ bẩm sinh ở trẻ
Các bài tập massage, kéo giãn và kích thích vận động có thể hỗ trợ cải thiện độ linh hoạt của cơ cổ, tăng cường khả năng kiểm soát đầu và thúc đẩy sự phát triển vận động của trẻ. Tuy nhiên, hướng tập cần được xác định theo bên cơ bị ảnh hưởng và tình trạng cụ thể của từng trẻ.
Massage làm mềm cơ ức đòn chũm
Massage nhẹ nhàng giúp thư giãn vùng cơ bị co cứng, hỗ trợ trẻ thoải mái hơn trước khi thực hiện các bài tập kéo giãn.
Cách thực hiện: Đặt trẻ nằm ngửa trên bề mặt phẳng, chắc chắn. Sử dụng các đầu ngón tay xoa nhẹ nhàng dọc theo vùng cơ ức đòn chũm bên bị ảnh hưởng, kết hợp những chuyển động tròn chậm, nhẹ.
Cha mẹ cần tránh day ấn mạnh, đặc biệt tại vùng có khối bất thường ở cổ, vì có thể gây đau, kích ứng hoặc làm trẻ khó chịu.
Kéo giãn nghiêng cổ
Bài tập giúp kéo giãn cơ bị co rút, hỗ trợ cải thiện khả năng nghiêng cổ và giảm tình trạng lệch đầu.
Cách thực hiện: Đặt trẻ nằm ngửa, một tay giữ ổn định vai bên bị ảnh hưởng, tay còn lại nâng đỡ đầu và nhẹ nhàng nghiêng đầu trẻ về phía vai bên lành theo hướng đã được nhân viên y tế hướng dẫn.
Động tác cần thực hiện chậm rãi, trong giới hạn vận động cho phép. Tuyệt đối không cố ép đầu trẻ khi trẻ có biểu hiện đau, chống cự hoặc quấy khóc nhiều.
Kéo giãn xoay cổ
Bài tập hỗ trợ cải thiện tầm vận động xoay cổ, giúp trẻ linh hoạt hơn khi quay đầu sang hai bên.
Cách thực hiện: Đặt trẻ ở tư thế nằm ngửa, một tay giữ ổn định thân mình, tay còn lại nâng đỡ đầu và nhẹ nhàng hỗ trợ trẻ xoay mặt về phía bên cơ bị ảnh hưởng, theo hướng dẫn chuyên môn.
Ngoài kéo giãn thụ động, cha mẹ có thể sử dụng đồ chơi có màu sắc hoặc âm thanh để thu hút sự chú ý, khuyến khích trẻ chủ động xoay đầu về phía bị hạn chế vận động.
Việc kết hợp giữa kéo giãn và kích thích vận động chủ động giúp trẻ từng bước cải thiện khả năng kiểm soát tư thế đầu, cổ.
Tập nằm sấp và kích thích vận động
Tập nằm sấp khi trẻ thức giúp tăng cường sức mạnh cơ cổ, cơ lưng, hỗ trợ khả năng ngẩng đầu và kiểm soát tư thế.
Cách thực hiện: Khi trẻ thức và tỉnh táo, cha mẹ có thể cho trẻ nằm sấp trên bề mặt phẳng, chắc chắn hoặc trên ngực người chăm sóc. Sử dụng đồ chơi phù hợp để thu hút sự chú ý, khuyến khích trẻ ngẩng đầu và xoay mặt về phía bị hạn chế vận động.
Có thể chia thành nhiều lần tập ngắn trong ngày, tùy theo độ tuổi, khả năng vận động và mức độ hợp tác của trẻ.
Lưu ý: Trẻ phải luôn được người lớn giám sát trực tiếp khi tập nằm sấp. Khi ngủ, trẻ cần được đặt nằm ngửa trên bề mặt ngủ an toàn, không sử dụng gối hoặc dụng cụ cố định đầu cổ nếu không có chỉ định chuyên môn.
Những lưu ý quan trọng dành cho cha mẹ
Mặc dù massage và kéo giãn cơ cổ là những phương pháp hỗ trợ quan trọng trong điều trị bảo tồn vẹo cổ bẩm sinh, việc thực hiện không đúng kỹ thuật có thể khiến trẻ đau hoặc làm tăng nguy cơ tổn thương.
Để bảo đảm an toàn, cha mẹ cần lưu ý:
- Chỉ thực hiện massage và kéo giãn cổ tại nhà sau khi được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng hướng dẫn trực tiếp.
- Thời gian giữ tư thế, số lần lặp lại và hướng kéo giãn phải phù hợp với tình trạng từng trẻ, không áp dụng máy móc một bài tập cho tất cả trường hợp.
- Không kéo giật, vặn xoắn hoặc dùng lực mạnh tác động lên vùng cổ.
- Ngừng tập nếu trẻ đau, quấy khóc nhiều, khó thở hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường.
- Luôn nâng đỡ đầu, cổ và bảo đảm tư thế an toàn trong quá trình tập luyện.
- Đưa trẻ tái khám đúng hẹn để đánh giá tầm vận động cổ, mức độ cải thiện và điều chỉnh chương trình tập khi cần thiết.
Bên cạnh luyện tập, cha mẹ nên khuyến khích trẻ chủ động quay đầu về cả hai phía thông qua giao tiếp, vui chơi và thay đổi vị trí tương tác phù hợp khi trẻ thức. Điều này giúp tạo thêm cơ hội vận động tự nhiên, hạn chế tình trạng trẻ duy trì một tư thế đầu quá lâu.
Can thiệp sớm – Tập luyện đúng – Kiên trì đồng hành
Vẹo cổ bẩm sinh do cơ có thể cải thiện tốt khi được phát hiện và can thiệp sớm. Việc kết hợp giữa các bài tập kéo giãn, tăng cường sức mạnh cơ, kích thích vận động và hướng dẫn tư thế sinh hoạt phù hợp giúp trẻ từng bước cải thiện khả năng xoay, nghiêng cổ và kiểm soát đầu.
Tuy nhiên, quá trình phục hồi cần có sự theo dõi của nhân viên y tế và phối hợp kiên trì từ gia đình. Cha mẹ không nên tự ý kéo giãn mạnh hoặc ngừng tập khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu cải thiện mà chưa được đánh giá lại.
Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo: Khi nhận thấy trẻ thường xuyên nghiêng đầu về một bên, khó xoay cổ, hạn chế vận động hoặc có khối bất thường ở vùng cổ, phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, đánh giá và hướng dẫn bài tập phù hợp.
Phát hiện sớm, can thiệp đúng phương pháp và duy trì luyện tập dưới sự hướng dẫn chuyên môn là những yếu tố quan trọng giúp cải thiện vận động cổ, hạn chế nguy cơ mất cân đối vùng đầu – mặt và hỗ trợ trẻ phát triển khỏe mạnh, toàn diện.
Can thiệp sớm – Tập luyện đúng – Kiên trì đồng hành vì sự phát triển cân đối của trẻ.
Lưu ý: Các bài tập trong bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế việc thăm khám, đánh giá và hướng dẫn trực tiếp của nhân viên y tế.