Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa nguy hiểm, có thể xảy ra đột ngột và để lại những hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Hưởng ứng Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10/2026 với thông điệp “Every M1nute Counts” – “Mỗi phút đều quý giá”, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích người dân chủ động nhận biết các dấu hiệu cảnh báo, nâng cao ý thức phòng ngừa và hành động nhanh chóng khi nghi ngờ đột quỵ, góp phần giảm nguy cơ tử vong và di chứng lâu dài.
Đột quỵ, còn gọi là tai biến mạch máu não, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên thế giới. Bệnh không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe của người mắc mà còn tạo ra gánh nặng về chăm sóc, phục hồi chức năng và kinh tế đối với gia đình, xã hội.
Điều đáng lưu ý là đột quỵ thường xuất hiện bất ngờ, ngay cả khi người bệnh trước đó vẫn sinh hoạt bình thường. Các dấu hiệu có thể khởi phát chỉ trong vài giây hoặc vài phút, đòi hỏi người xung quanh phải nhận biết nhanh và có biện pháp xử trí phù hợp.
Theo Tổ chức Đột quỵ Thế giới (World Stroke Organization – WSO), chiến dịch Ngày Đột quỵ Thế giới năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh thông điệp “Every M1nute Counts”, kêu gọi cộng đồng nâng cao khả năng nhận diện triệu chứng và nhanh chóng tìm kiếm sự hỗ trợ y tế khi nghi ngờ đột quỵ.
Thông điệp này nhắc nhở rằng mỗi phút trì hoãn có thể làm gia tăng tổn thương não, đồng thời làm giảm cơ hội được can thiệp và phục hồi của người bệnh.
Đột quỵ – Tình trạng cấp cứu cần được xử trí càng sớm càng tốt
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu cung cấp cho một vùng não bị gián đoạn hoặc khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến các tế bào não không được cung cấp đầy đủ oxy và dưỡng chất.
Về cơ chế bệnh sinh, đột quỵ được chia thành hai nhóm chính:
Đột quỵ thiếu máu não: Xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn, thường do cục máu đông hoặc các nguyên nhân gây giảm lưu lượng máu đến não.
Đột quỵ xuất huyết não: Xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, gây chảy máu và tổn thương mô não.
Dù thuộc loại nào, đột quỵ đều có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như yếu hoặc liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, mất khả năng tự chăm sóc, thậm chí tử vong.
Đặc biệt, trong đột quỵ thiếu máu não, việc tái lập lưu lượng máu kịp thời có ý nghĩa quan trọng nhằm hạn chế tổn thương não. Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng phù hợp với cùng một phương pháp điều trị. Việc lựa chọn can thiệp cần dựa trên đánh giá chuyên môn, kết quả chẩn đoán hình ảnh, thời điểm khởi phát và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Chính vì vậy, người dân không nên chờ đợi triệu chứng tự thuyên giảm mà cần nhanh chóng đưa người bệnh tiếp cận hệ thống cấp cứu ngay khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ.
Nhận biết sớm đột quỵ qua quy tắc F.A.S.T
Một trong những cách đơn giản và dễ ghi nhớ để nhận diện đột quỵ là quy tắc F.A.S.T, được sử dụng rộng rãi trong hoạt động truyền thông sức khỏe cộng đồng.
F – Face (Khuôn mặt): Người bệnh đột ngột bị méo miệng, lệch mặt hoặc nụ cười mất cân đối. Có thể yêu cầu người bệnh mỉm cười để quan sát sự bất thường ở hai bên khuôn mặt.
A – Arm (Cánh tay): Người bệnh xuất hiện tình trạng yếu hoặc tê đột ngột ở một bên tay, chân. Khi yêu cầu nâng đồng thời hai tay, một bên có thể không nâng lên được hoặc tự rơi xuống.
S – Speech (Lời nói): Người bệnh đột ngột nói khó, nói ngọng, phát âm không rõ, không hiểu lời nói hoặc không thể diễn đạt điều muốn nói.
T – Time (Thời gian): Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ nào, cần gọi ngay cấp cứu 115, đồng thời ghi nhận thời điểm triệu chứng xuất hiện hoặc thời điểm cuối cùng người bệnh còn bình thường.
Bên cạnh những dấu hiệu điển hình trên, đột quỵ còn có thể biểu hiện bằng tình trạng đột ngột mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng, chóng mặt dữ dội kèm rối loạn phối hợp động tác, nhìn mờ, nhìn đôi, mất thị lực hoặc đau đầu dữ dội bất thường không rõ nguyên nhân.
Những biểu hiện này cũng được nhấn mạnh trong quy tắc B.E.F.A.S.T mở rộng, bổ sung hai dấu hiệu là mất thăng bằng (Balance) và thay đổi thị lực (Eyes), giúp cộng đồng nhận diện thêm những trường hợp đột quỵ có biểu hiện không điển hình.
Đáng chú ý, người bệnh không nhất thiết phải xuất hiện đầy đủ tất cả các triệu chứng. Chỉ cần có một dấu hiệu nghi ngờ xuất hiện đột ngột cũng cần được đánh giá cấp cứu.
Cần làm gì khi phát hiện người có dấu hiệu đột quỵ?
Khi phát hiện người thân hoặc người xung quanh có biểu hiện nghi ngờ đột quỵ, cách xử trí ban đầu có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế chậm trễ cấp cứu và phòng tránh những nguy cơ không cần thiết.
Trước hết, cần gọi ngay số cấp cứu 115, thông báo rõ địa điểm, tình trạng người bệnh và các triệu chứng đang xuất hiện. Ưu tiên sử dụng hệ thống cấp cứu để người bệnh được hỗ trợ vận chuyển an toàn đến cơ sở y tế có khả năng tiếp nhận và xử trí đột quỵ.
Trong thời gian chờ nhân viên y tế đến, cần giữ người bệnh ở tư thế an toàn, hạn chế di chuyển không cần thiết và theo dõi tình trạng ý thức, hô hấp. Nếu người bệnh nôn ói hoặc giảm ý thức nhưng vẫn thở bình thường, cần hỗ trợ tư thế nằm nghiêng phù hợp để hạn chế nguy cơ hít sặc. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, cần thực hiện hồi sức tim phổi theo hướng dẫn của nhân viên điều phối cấp cứu.
Đặc biệt, người dân cần tránh những sai lầm có thể làm chậm trễ việc điều trị:
- Không chờ đợi các triệu chứng tự biến mất rồi mới đưa người bệnh đi khám.
- Không tự ý cho người bệnh ăn uống vì có thể xuất hiện rối loạn nuốt, làm tăng nguy cơ sặc.
- Không tự ý sử dụng thuốc, kể cả aspirin hoặc các thuốc chống đông, khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
- Không áp dụng các biện pháp dân gian như cạo gió, chích máu đầu ngón tay, bấm huyệt hoặc xoa bóp với mục đích điều trị đột quỵ.
- Không tự ý đưa người bệnh đi bằng xe máy nếu có thể huy động cấp cứu chuyên nghiệp.
Một lưu ý quan trọng khác là không chủ quan khi triệu chứng đã tự biến mất. Đây có thể là biểu hiện của cơn thiếu máu não thoáng qua, tình trạng cảnh báo nguy cơ đột quỵ và vẫn cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Chủ động phòng ngừa đột quỵ từ những thói quen hằng ngày
Bên cạnh việc nhận biết và xử trí kịp thời, chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ là giải pháp quan trọng để giảm khả năng xảy ra đột quỵ.
Kiểm soát huyết áp: Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ. Người dân cần theo dõi huyết áp định kỳ, tuân thủ điều trị khi được chẩn đoán tăng huyết áp và không tự ý ngừng thuốc.
Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Hạn chế muối, thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, đường và thực phẩm chế biến sẵn; tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và lựa chọn nguồn đạm phù hợp.
Tăng cường hoạt động thể chất: Duy trì vận động đều đặn, phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Đối với người trưởng thành, có thể hướng đến ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần nếu điều kiện sức khỏe cho phép.
Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia: Thuốc lá và việc sử dụng rượu bia ở mức có hại làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch và đột quỵ. Việc từ bỏ thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế rượu bia mang lại lợi ích thiết thực đối với sức khỏe.
Kiểm soát tốt các bệnh lý nền: Người mắc đái tháo đường, rối loạn lipid máu, rung nhĩ và các bệnh lý tim mạch cần được theo dõi, điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ nhằm giảm nguy cơ biến cố mạch máu não.
Ngoài ra, duy trì cân nặng hợp lý, ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng và khám sức khỏe định kỳ cũng góp phần hỗ trợ chăm sóc sức khỏe tim mạch, phát hiện sớm những yếu tố nguy cơ có thể can thiệp.
Đối với người từng bị đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua, việc tuân thủ điều trị dự phòng tái phát, tái khám đúng hẹn và phục hồi chức năng theo hướng dẫn chuyên môn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Lan tỏa thông điệp “Mỗi phút đều quý giá” vì sức khỏe cộng đồng
Ngày Đột quỵ Thế giới 29/10 là dịp để cộng đồng cùng nâng cao nhận thức về mức độ nguy hiểm của đột quỵ, đồng thời nhấn mạnh vai trò của mỗi cá nhân trong nhận biết sớm triệu chứng và hỗ trợ người bệnh tiếp cận cấp cứu kịp thời.
Đột quỵ có thể xảy ra ở nhiều độ tuổi, không chỉ riêng người cao tuổi. Vì vậy, kiến thức về dấu hiệu nhận biết và cách xử trí ban đầu cần được phổ biến rộng rãi đến từng gia đình, cơ quan, trường học và cộng đồng.
Hưởng ứng Ngày Đột quỵ Thế giới năm 2026, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích người dân chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ, duy trì lối sống lành mạnh, đồng thời ghi nhớ quy tắc F.A.S.T để kịp thời nhận diện và hỗ trợ người có dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ.
Mỗi phút đều quý giá khi đột quỵ xảy ra. Nhận biết sớm, gọi cấp cứu ngay và tiếp cận điều trị kịp thời có thể tạo nên sự khác biệt đối với cơ hội sống và khả năng phục hồi của người bệnh.
Hãy cùng Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức lan tỏa thông điệp: