Sáng ngày 05/11/2025, Khoa Tâm Thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức tổ chức Hội thảo chuyên đề “Từ thấu hiểu hành vi đến thúc đẩy giao tiếp ở trẻ có rối loạn phát triển”. Chương trình quy tụ các chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp cùng phụ huynh, giáo viên can thiệp, chuyên viên tâm lý, nhân viên y tế và sinh viên, hướng đến một mục tiêu chung: hiểu đúng những biểu hiện hành vi của trẻ để lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp, đồng thời mở rộng cơ hội giao tiếp và hòa nhập cho trẻ trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Tham dự chương trình có TS.BSCKII Trần Nguyễn Ái Thanh – Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức; các chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp cùng đông đảo người tham dự quan tâm đến lĩnh vực phát triển trẻ em.
Khi hành vi là một cách trẻ “lên tiếng”
Trong quá trình chăm sóc và giáo dục trẻ có rối loạn phát triển như rối loạn phổ tự kỷ, rối loạn tăng động giảm chú ý hay chậm phát triển ngôn ngữ, cha mẹ và người chăm sóc có thể thường xuyên gặp những biểu hiện như trẻ bịt tai, la hét, né tránh, thực hiện các động tác lặp đi lặp lại hoặc bùng nổ cảm xúc.
Ở góc nhìn thông thường, những hành vi này đôi khi dễ được xem là “khó hợp tác”, “không nghe lời” hoặc “khó kiểm soát”. Tuy nhiên, trong tiếp cận chuyên môn, hành vi của trẻ cần được nhìn nhận dưới góc độ chức năng.
Một hành vi có thể là phản ứng trước kích thích âm thanh, ánh sáng hoặc xúc giác quá mức; có thể xuất phát từ khó khăn trong điều hòa cảm xúc và xử lý thông tin cảm giác; cũng có thể là cách trẻ cố gắng né tránh một nhiệm vụ hoặc truyền đạt nhu cầu khi khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ còn hạn chế.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là “làm thế nào để trẻ dừng hành vi này?”, mà cần đi sâu hơn: “Điều gì đang xảy ra với trẻ và trẻ đang cố gắng truyền đạt điều gì qua hành vi đó?”. Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ việc đơn thuần kiểm soát hành vi sang tìm hiểu nguyên nhân, bối cảnh và nhu cầu phía sau hành vi – nền tảng quan trọng để xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp với từng trẻ.
Thấu hiểu trẻ để lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp
Phát biểu tại hội thảo, TS.BSCKII Trần Nguyễn Ái Thanh – Phó Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thấu hiểu hành vi và nhu cầu của trẻ có rối loạn phát triển trong quá trình lựa chọn phương pháp can thiệp.
Theo định hướng của chương trình, hỗ trợ trẻ không chỉ dừng lại ở việc giảm bớt những hành vi gây khó khăn trong sinh hoạt mà cần hướng đến những mục tiêu lâu dài hơn như phát triển khả năng giao tiếp, học tập và hòa nhập.
Để đạt được điều đó, gia đình và đội ngũ chuyên môn cần có sự phối hợp chặt chẽ. Cha mẹ là những người gần gũi và quan sát trẻ trong đời sống hằng ngày; trong khi bác sĩ, chuyên viên tâm lý, giáo viên can thiệp và các chuyên gia có thể hỗ trợ đánh giá đặc điểm phát triển, xác định nhu cầu và xây dựng chiến lược can thiệp phù hợp.
Sự đồng hành này đặc biệt quan trọng bởi rối loạn phát triển không chỉ biểu hiện trong một môi trường. Một trẻ có thể thể hiện nhu cầu khác nhau tại nhà, ở lớp học hay trong quá trình trị liệu. Vì vậy, việc chia sẻ thông tin và thống nhất cách tiếp cận giữa các bên có thể giúp trẻ nhận được sự hỗ trợ nhất quán hơn.
Hiểu hành vi từ góc độ xử lý cảm giác
Tại hội thảo, TS.BS Monique Martinet -chuyên gia đến từ Cộng hòa Pháp, trình bày chuyên đề: “Hiểu hành vi từ góc độ giác quan ở trẻ có rối loạn phát triển”.
Nội dung báo cáo tập trung phân tích mối liên hệ giữa đặc điểm xử lý cảm giác và các biểu hiện hành vi của trẻ. Ở một số trẻ có rối loạn phát triển, khả năng tiếp nhận và xử lý các kích thích cảm giác có thể khác biệt. Một âm thanh tưởng như bình thường với người lớn có thể khiến trẻ khó chịu; một môi trường đông người có thể gây quá tải; hoặc một số cảm giác từ quần áo, thức ăn hay tiếp xúc cơ thể có thể làm trẻ phản ứng mạnh.
Khi chưa hiểu được đặc điểm này, người lớn có thể chỉ nhìn thấy phần “hành vi” bên ngoài. Nhưng khi đặt hành vi trong bối cảnh cảm giác và môi trường, cách tiếp cận có thể thay đổi. Thay vì cố gắng buộc trẻ thích nghi ngay lập tức, người chăm sóc có thể quan sát yếu tố khởi phát, điều chỉnh môi trường và từng bước hỗ trợ trẻ phát triển khả năng thích nghi phù hợp hơn.
Giao tiếp – chiếc cầu giúp trẻ kết nối với thế giới xung quanh
Tiếp nối chương trình, TS.BS Monique Martinet và ThS. Sébastien Lecomte cùng trình bày chuyên đề: “Thúc đẩy giao tiếp ở trẻ rối loạn phát triển nhằm tăng khả năng hòa nhập”.
Nếu hành vi có thể là một cách trẻ truyền đạt điều mình chưa thể diễn đạt thành lời, thì phát triển giao tiếp chính là một trong những chìa khóa giúp giảm bớt khoảng cách giữa trẻ với người xung quanh. Giao tiếp không chỉ giới hạn ở lời nói. Đối với trẻ có rối loạn phát triển, giao tiếp có thể được xây dựng từ nhiều hình thức khác nhau, tùy khả năng và mức độ phát triển của từng trẻ.
Điều quan trọng là giúp trẻ có cách thể hiện nhu cầu, cảm xúc và mong muốn một cách hiệu quả hơn, từ đó tăng tương tác với cha mẹ, giáo viên và những người xung quanh.
Khi khả năng giao tiếp được cải thiện, trẻ không chỉ có thêm công cụ để bày tỏ bản thân mà còn có nhiều cơ hội hơn để học tập, tham gia hoạt động xã hội và từng bước hòa nhập với môi trường sống.
Gia đình – chuyên môn – giáo dục: Ba mắt xích cần được kết nối
Một điểm nổi bật của hội thảo là sự tham gia đồng thời của phụ huynh, giáo viên can thiệp, chuyên viên tâm lý, nhân viên y tế và sinh viên.
Điều này phản ánh chính đặc thù của quá trình hỗ trợ trẻ có rối loạn phát triển: không một cá nhân hay một lĩnh vực chuyên môn nào có thể giải quyết toàn bộ nhu cầu của trẻ.
Bên cạnh các báo cáo, chương trình còn dành thời gian thảo luận, giải đáp câu hỏi và phân tích các tình huống lâm sàng thực tế. Qua đó, những khó khăn mà gia đình và người làm chuyên môn gặp phải trong quá trình chăm sóc, giáo dục và can thiệp cho trẻ được đưa ra trao đổi dưới nhiều góc nhìn.
Đây cũng là dịp để tăng cường kết nối giữa y tế, tâm lý và giáo dục – ba lĩnh vực có vai trò quan trọng trong hành trình phát triển của trẻ.
Từ “điều chỉnh hành vi” đến hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện
Thông qua hội thảo, người tham dự được cập nhật thêm kiến thức và phương pháp tiếp cận trong nhận diện hành vi, xử lý cảm giác và thúc đẩy giao tiếp ở trẻ có rối loạn phát triển.
Quan trọng hơn, chương trình góp phần củng cố một cách nhìn tích cực và khoa học hơn: mỗi hành vi của trẻ đều cần được đặt trong bối cảnh phát triển, cảm giác, cảm xúc và khả năng giao tiếp của chính trẻ.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích phụ huynh và người chăm sóc quan sát hành vi của trẻ trong từng bối cảnh cụ thể, tránh vội vàng quy kết là “bướng”, “không nghe lời” hay “cố tình chống đối”. Việc ghi nhận thời điểm xuất hiện hành vi, các yếu tố xảy ra trước – sau và phản ứng của trẻ sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho đánh giá chuyên môn, từ đó giúp xác định nhu cầu và lựa chọn phương pháp can thiệp phù hợp với từng trẻ.
Khi người lớn hiểu được điều trẻ đang cố gắng truyền đạt qua hành vi, mục tiêu can thiệp sẽ không chỉ dừng ở việc “làm cho hành vi biến mất” mà hướng đến hỗ trợ trẻ thích nghi, điều hòa cảm xúc và giao tiếp phù hợp hơn.