SAU SINH, MẸ CÓ THỰC SỰ KHỎE NHƯ MÌNH NGHĨ?

Sau hành trình mang thai và sinh nở, phần lớn sự quan tâm của gia đình thường dành cho em bé. Tuy nhiên, sức khỏe của người mẹ cũng cần được theo dõi và chăm sóc đúng cách trong giai đoạn hậu sản. Ngay cả khi không có biểu hiện đau, sốt hoặc những bất thường rõ rệt, mẹ vẫn có thể gặp các vấn đề về thể chất và tinh thần cần được phát hiện kịp thời. Trong chuyên mục “Góc hỏi đáp”, Khoa Sản – Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức chia sẻ những kiến thức cần thiết về chăm sóc và khám hậu sản, giúp các mẹ chủ động bảo vệ sức khỏe sau sinh.

Sau sinh, cơ thể người phụ nữ trải qua nhiều thay đổi để dần trở về trạng thái trước mang thai. Tử cung co hồi, nội tiết tố thay đổi, tuyến vú bắt đầu hoặc tiếp tục quá trình tiết sữa, trong khi cơ thể cần thời gian phục hồi sau cuộc sinh thường hoặc sinh mổ.

Bên cạnh những thay đổi về thể chất, việc chăm sóc trẻ sơ sinh, những đêm thiếu ngủ và áp lực thích nghi với vai trò làm mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến tâm lý, cảm xúc và chất lượng cuộc sống.

Điều đáng lưu ý là không phải mọi vấn đề sức khỏe sau sinh đều biểu hiện rõ ràng ngay từ đầu. Vì vậy, việc theo dõi sức khỏe và thăm khám đúng thời điểm có vai trò quan trọng, ngay cả khi người mẹ cảm thấy cơ thể đang hồi phục tốt.

  1. Không đau, không sốt, mẹ có cần khám hậu sản không?

“Có”. Khám hậu sản vẫn cần thiết ngay cả khi người mẹ không xuất hiện triệu chứng bất thường.

Sau sinh, một số vấn đề như tăng huyết áp, thiếu máu, rối loạn chức năng sàn chậu hoặc khó khăn về sức khỏe tinh thần có thể chưa được nhận biết đầy đủ nếu chỉ dựa vào cảm giác của bản thân. Thông qua thăm khám hậu sản, bác sĩ có thể đánh giá quá trình hồi phục, kiểm tra các yếu tố nguy cơ và phát hiện những vấn đề cần được theo dõi hoặc điều trị.

Đây cũng là dịp để mẹ trao đổi về việc cho con bú, dinh dưỡng, nghỉ ngơi, kế hoạch tránh thai và những thay đổi trong đời sống sinh hoạt sau sinh. Khám hậu sản vì vậy không chỉ nhằm kiểm tra vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn mà còn là hoạt động chăm sóc sức khỏe toàn diện, bao gồm cả thể chất và tinh thần.

  1. Sau sinh bao lâu mẹ nên đi khám?

Thời điểm thăm khám hậu sản phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, phương pháp sinh và các yếu tố nguy cơ của từng người mẹ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ nữ sau sinh và trẻ sơ sinh cần được chăm sóc, theo dõi trong ít nhất 24 giờ đầu tại cơ sở y tế nếu sinh tại cơ sở y tế; đồng thời được tiếp tục đánh giá vào các thời điểm khoảng 48–72 giờ, ngày thứ 7–14 và tuần thứ 6 sau sinh.

Bên cạnh đó, Hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) khuyến nghị phụ nữ nên có lần liên hệ hoặc đánh giá sức khỏe ban đầu với nhân viên chăm sóc sản khoa trong vòng 3 tuần đầu sau sinh, sau đó được theo dõi tùy nhu cầu và hoàn thành thăm khám hậu sản toàn diện không muộn hơn 12 tuần.

Tại Việt Nam, lịch khám cụ thể cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế nơi sinh và bác sĩ điều trị. Đặc biệt, những người mẹ có tiền sử tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ, đái tháo đường thai kỳ, băng huyết sau sinh, sinh mổ có biến chứng hoặc các bệnh lý nền có thể cần được tái khám sớm và theo dõi thường xuyên hơn. Mẹ không nên chờ đến lịch hẹn nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường trong thời gian hậu sản.

  1. Khám hậu sản giúp kiểm tra những vấn đề sức khỏe nào?

SAU SINH, MẸ CÓ THỰC SỰ KHỎE NHƯ MÌNH NGHĨ?
SAU SINH, MẸ CÓ THỰC SỰ KHỎE NHƯ MÌNH NGHĨ?

Khám hậu sản là quá trình đánh giá tổng thể nhằm xác định mức độ hồi phục và những vấn đề cần được quan tâm sau sinh. Kiểm tra sự hồi phục của tử cung và tình trạng sản dịch.

Sau sinh, tử cung dần co hồi về kích thước trước khi mang thai. Đồng thời, sản dịch thường thay đổi về lượng và màu sắc theo thời gian. Bác sĩ sẽ đánh giá những biểu hiện liên quan, đặc biệt khi người mẹ có tình trạng ra máu kéo dài, đau bụng bất thường hoặc sản dịch có mùi hôi.

Đánh giá vết mổ hoặc vết khâu tầng sinh môn. Đối với mẹ sinh mổ, bác sĩ kiểm tra quá trình lành vết thương, phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc những bất thường tại vị trí phẫu thuật. Với mẹ sinh thường có khâu tầng sinh môn, việc thăm khám giúp đánh giá tình trạng hồi phục, mức độ đau và các khó chịu còn tồn tại.

Theo dõi huyết áp và các bệnh lý liên quan đến thai kỳ

Một số rối loạn như tăng huyết áp hoặc tiền sản giật có thể xuất hiện hay diễn tiến sau khi sinh. Đối với người từng mắc đái tháo đường thai kỳ, bác sĩ sẽ hướng dẫn thực hiện xét nghiệm đánh giá đường huyết sau sinh theo thời điểm phù hợp, thường trong khoảng 4–12 tuần.

Đánh giá sức khỏe tuyến vú và việc nuôi con bằng sữa mẹ

Tình trạng căng tức vú, đau đầu vú, tắc nghẽn dòng sữa hoặc viêm vú có thể gây khó khăn trong quá trình cho con bú. Việc thăm khám giúp mẹ được hướng dẫn tư thế cho bú, cách ngậm bắt vú phù hợp và xử trí các vấn đề thường gặp.

Quan tâm đến sức khỏe tinh thần. Sau sinh, mẹ có thể trải qua những thay đổi về cảm xúc, dễ xúc động, lo lắng hoặc mệt mỏi.

Tuy nhiên, nếu tình trạng buồn bã, mất hứng thú, lo âu kéo dài hoặc ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc bản thân và em bé, người mẹ cần được đánh giá để phát hiện trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần sau sinh.

  1. Những dấu hiệu nào sau sinh mẹ không nên chủ quan?

SAU SINH, MẸ CÓ THỰC SỰ KHỎE NHƯ MÌNH NGHĨ?
SAU SINH, MẸ CÓ THỰC SỰ KHỎE NHƯ MÌNH NGHĨ?

Trong quá trình hồi phục, một số thay đổi có thể là biểu hiện sinh lý bình thường. Tuy nhiên, người mẹ cần được thăm khám khẩn cấp khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như:

  • Ra máu âm đạo nhiều bất thường, thấm ướt từ một băng vệ sinh trong một giờ hoặc xuất hiện cục máu đông lớn.
  • Sốt từ 38°C trở lên, đau bụng tăng dần hoặc sản dịch có mùi hôi.
  • Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, hoa mắt hoặc có biểu hiện nghi ngờ tăng huyết áp sau sinh.
  • Khó thở, đau ngực, tim đập nhanh bất thường hoặc ngất.
  • Một bên chân sưng, đau, nóng đỏ, nghi ngờ huyết khối tĩnh mạch.
  • Vết mổ hoặc vết khâu sưng đỏ, chảy dịch bất thường, đau ngày càng tăng.
  • Mệt lả, chóng mặt nhiều hoặc không thể thực hiện các sinh hoạt thông thường.

Đặc biệt, nếu xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân hoặc em bé, lú lẫn, ảo giác hay hành vi bất thường nghiêm trọng, cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Những dấu hiệu trên có thể liên quan đến các biến chứng nguy hiểm, không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà hoặc sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

  1. Mẹ nên chăm sóc bản thân như thế nào để hồi phục tốt sau sinh?

Bên cạnh việc thăm khám theo lịch hẹn, người mẹ cần duy trì chế độ sinh hoạt phù hợp nhằm hỗ trợ quá trình hồi phục.

Trước hết, nên ăn uống đa dạng, bảo đảm đủ năng lượng, chất đạm, vitamin và khoáng chất theo nhu cầu. Với những mẹ đang cho con bú, chế độ dinh dưỡng cần được điều chỉnh phù hợp để đáp ứng nhu cầu của cả mẹ và bé.

Nghỉ ngơi và ngủ đủ giấc cũng rất quan trọng. Gia đình nên chủ động chia sẻ việc chăm sóc trẻ và công việc sinh hoạt để người mẹ có thêm thời gian phục hồi sức khỏe.

Đối với hoạt động thể chất, mẹ có thể bắt đầu vận động nhẹ nhàng và tăng dần theo khả năng, tùy thuộc vào phương pháp sinh, tình trạng vết thương và hướng dẫn của bác sĩ.

Ngoài ra, người mẹ cần chú ý vệ sinh cá nhân, theo dõi sản dịch, chăm sóc vết mổ hoặc vết khâu đúng cách và không tự ý sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng khi chưa được tư vấn phù hợp.

Một vấn đề quan trọng khác là sức khỏe sinh sản sau sinh. Việc chưa có kinh nguyệt trở lại không đồng nghĩa với việc chắc chắn chưa thể mang thai. Vì vậy, mẹ nên trao đổi với bác sĩ về biện pháp tránh thai phù hợp, đặc biệt trong thời gian cho con bú.

Khám hậu sản – Đừng quên chăm sóc sức khỏe của chính mình

Hành trình làm mẹ không kết thúc sau cuộc sinh mà tiếp tục với nhiều thay đổi về thể chất, tinh thần và sinh hoạt. Trong giai đoạn ấy, sức khỏe của người mẹ cần được quan tâm đúng mức, song hành với việc chăm sóc trẻ sơ sinh. Khám hậu sản không chỉ giúp đánh giá quá trình hồi phục mà còn tạo cơ hội phát hiện sớm những bất thường, tư vấn các biện pháp chăm sóc phù hợp và hỗ trợ mẹ thích nghi tốt hơn với cuộc sống sau sinh.

Khoa Sản – Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích các bà mẹ chủ động theo dõi sức khỏe, thực hiện lịch tái khám hậu sản theo hướng dẫn của bác sĩ và không bỏ qua những dấu hiệu bất thường, dù là nhỏ nhất.

Đồng thời, sự quan tâm, chia sẻ của người thân và gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người mẹ nghỉ ngơi, ổn định tinh thần và hồi phục sức khỏe.

Chăm sóc tốt cho em bé là điều quan trọng, nhưng chăm sóc sức khỏe của mẹ cũng cần được ưu tiên. Một người mẹ khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần sẽ có thêm điều kiện để chăm sóc con và tận hưởng trọn vẹn hành trình làm mẹ.

“SAU SINH, ĐỪNG QUÊN KHÁM HẬU SẢN – CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA MẸ, VUN ĐẮP HẠNH PHÚC GIA ĐÌNH!”