Thể thao mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, giúp nâng cao thể lực và kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, trong một số trường hợp rất hiếm, vận động thể lực cường độ cao có thể liên quan đến tình trạng ngừng tim đột ngột – một cấp cứu tối khẩn cấp, đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Ngừng tim đột ngột là tình trạng tim bất ngờ ngừng bơm máu hiệu quả, khiến người bệnh đột ngột ngã quỵ, mất ý thức, ngừng thở hoặc thở bất thường. Nếu không được cấp cứu trong vài phút đầu, nguy cơ tử vong là rất cao.
Theo ThS.BS. Đào Quang Hoàng, Phó Trưởng khoa Nội Tim mạch – Lão học, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, ngừng tim khi chơi thể thao rất hiếm, đặc biệt ở người trẻ tuổi. Tuy nhiên, nguy cơ không đồng đều ở tất cả mọi người. Nam giới có nguy cơ cao hơn nữ; một số môn thể thao như bóng đá, bóng rổ, chạy cường độ cao ghi nhận nguy cơ cao hơn; và nguy cơ tăng dần theo tuổi, nhất là sau 25 tuổi.
Nguyên nhân chủ yếu là do các bệnh tim tiềm ẩn chưa được phát hiện, bao gồm bệnh cơ tim, rối loạn nhịp tim bẩm sinh, bất thường mạch vành; ở người lớn tuổi thường liên quan đến bệnh động mạch vành. Đáng lưu ý, nhiều trường hợp không có triệu chứng báo trước, vẫn sinh hoạt và tập luyện bình thường.
Ngừng tim khi chơi thể thao có thể phòng ngừa hiệu quả nếu thực hiện đúng các biện pháp. Trước hết là khám sàng lọc tim mạch định kỳ, đặc biệt với người chơi thể thao cường độ cao, người có tiền sử gia đình đột tử sớm, hoặc từng xuất hiện các triệu chứng như đau ngực, choáng, ngất khi gắng sức. Điện tâm đồ (ECG) là phương tiện đơn giản nhưng có giá trị trong phát hiện sớm nhiều bệnh tim nguy hiểm.
Bên cạnh đó, cần chuẩn bị sẵn sàng cho cấp cứu tại các sân tập, nhà thi đấu bằng việc trang bị máy sốc tim tự động (AED) và đào tạo kỹ năng gọi cấp cứu, ép tim, sử dụng AED cho người xung quanh. Việc sốc điện trong 3 phút đầu có thể cứu sống phần lớn người bệnh.
Khi phát hiện một người đột ngột ngã quỵ trong lúc chơi thể thao, cần xử trí ngay theo nguyên tắc: gọi không đáp ứng thì coi là ngừng tim; gọi cấp cứu ngay; tiến hành ép tim liên tục; sử dụng AED càng sớm càng tốt. Không chờ đợi nhân viên y tế hay tìm nguyên nhân trước khi cấp cứu.
Theo ThS.BS. Đào Quang Hoàng, sau khi được cứu sống, nhiều người vẫn có thể quay lại chơi thể thao nếu được điều trị đúng bệnh, theo dõi chặt chẽ và có quyết định dựa trên sự tư vấn của bác sĩ cùng nguyện vọng của người bệnh. Đây là xu hướng “ra quyết định chung” trong y học hiện đại.
Ngừng tim khi chơi thể thao là hiếm nhưng rất nguy hiểm. Khám tim mạch định kỳ, trang bị AED và kiến thức cấp cứu ngưng tuần hoàn là những yếu tố then chốt giúp cứu sống người bệnh. Thể thao vẫn rất cần thiết cho sức khỏe – hãy tập luyện đúng cách và an toàn.