Trong cuộc sống hiện đại, thực phẩm đóng gói ngày càng phổ biến nhờ tính tiện lợi, đa dạng và dễ sử dụng. Tuy nhiên, không phải người tiêu dùng nào cũng có thói quen đọc kỹ nhãn thực phẩm trước khi lựa chọn sản phẩm.
Việc hiểu đúng các thông tin trên bao bì không chỉ giúp phòng tránh nguy cơ sử dụng thực phẩm kém chất lượng, hết hạn hoặc bảo quản sai cách, mà còn hỗ trợ xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, phù hợp với tình trạng sức khỏe của mỗi người.
- Vì sao cần đọc nhãn thực phẩm?
Nhãn thực phẩm cung cấp nhiều thông tin quan trọng về sản phẩm, bao gồm: thành phần nguyên liệu, ngày sản xuất, hạn sử dụng, giá trị dinh dưỡng, hướng dẫn bảo quản, nguồn gốc xuất xứ và cảnh báo về các chất có thể gây dị ứng.
Đọc kỹ nhãn thực phẩm giúp người tiêu dùng:
- Lựa chọn thực phẩm phù hợp với nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng sức khỏe;
- Tránh mua sản phẩm hết hạn, kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc;
- Kiểm soát lượng đường, muối, chất béo và năng lượng nạp vào cơ thể;
- Phòng tránh dị ứng thực phẩm, đặc biệt ở người có cơ địa nhạy cảm;
- Hạn chế nguy cơ ngộ độc thực phẩm do sử dụng hoặc bảo quản không đúng cách.
- Những thông tin quan trọng cần chú ý trên nhãn thực phẩm
a. Ngày sản xuất và hạn sử dụng
Đây là một trong những thông tin quan trọng hàng đầu khi chọn mua thực phẩm đóng gói. Ngày sản xuất, thường được viết tắt là “NSX”, cho biết thời điểm sản phẩm được sản xuất.
Hạn sử dụng, thường được viết tắt là “HSD” hoặc ghi bằng tiếng Anh như “EXP/Expiry date”, cho biết khoảng thời gian sản phẩm còn đảm bảo chất lượng và an toàn nếu được bảo quản đúng hướng dẫn.
Người tiêu dùng không nên chọn mua sản phẩm đã hết hạn, gần hết hạn, bao bì bị phồng, móp méo, rách, rò rỉ hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
Ngoài ra, cần phân biệt một số thuật ngữ thường gặp:
- “Best before” hoặc nên dùng trước: sản phẩm có thể giảm chất lượng sau thời điểm này, nhưng không đồng nghĩa với việc hư hỏng ngay.
- “Use by/Expiry date” hoặc “hạn sử dụng”: không nên sử dụng sản phẩm sau ngày được ghi trên bao bì.
b. Danh sách thành phần
Danh sách thành phần giúp người tiêu dùng biết sản phẩm được làm từ những nguyên liệu nào. Thông thường, các thành phần được liệt kê theo thứ tự từ nhiều đến ít.
Ví dụ: Nếu đường đứng đầu danh sách thành phần, điều đó cho thấy sản phẩm có hàm lượng đường tương đối cao. Nếu sản phẩm có dầu hydro hóa hoặc chất béo chuyển hóa, người tiêu dùng nên hạn chế sử dụng vì các thành phần này có thể không có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Khi chọn thực phẩm đóng gói, nên ưu tiên sản phẩm có thành phần rõ ràng, dễ hiểu, ít phụ gia. Đồng thời, cần hạn chế các sản phẩm có danh sách thành phần quá dài, chứa nhiều phẩm màu, hương liệu nhân tạo, chất bảo quản, chất điều vị hoặc chất ổn định.
c. Giá trị dinh dưỡng
Bảng giá trị dinh dưỡng cung cấp thông tin về năng lượng và các chất dinh dưỡng có trong sản phẩm. Đây là căn cứ quan trọng giúp người tiêu dùng kiểm soát khẩu phần ăn hằng ngày.
Các chỉ số thường cần quan tâm gồm:
- Năng lượng, chất đạm, chất béo, đường, natri hoặc muối, chất xơ.
Khi đọc bảng dinh dưỡng, cần chú ý thông tin được tính theo 100g, 100ml hay theo một khẩu phần sử dụng. Nhiều sản phẩm có bao bì nhỏ nhưng chứa nhiều khẩu phần, nếu không để ý, người dùng có thể nạp vào cơ thể lượng đường, muối hoặc năng lượng cao hơn dự kiến.
Người mắc tăng huyết áp nên lưu ý hàm lượng natri hoặc muối. Người mắc đái tháo đường, thừa cân, béo phì nên quan tâm đến lượng đường và tổng năng lượng của sản phẩm. Người cần kiểm soát mỡ máu nên chú ý đến chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
d. Thông tin về chất gây dị ứng
Một số thực phẩm có thể gây dị ứng ở người nhạy cảm. Phản ứng dị ứng có thể ở mức độ nhẹ như ngứa, nổi mẩn, rối loạn tiêu hóa, nhưng cũng có thể diễn tiến nghiêm trọng ở một số trường hợp.
Các chất gây dị ứng thường gặp gồm: Sữa, trứng, đậu phộng, đậu nành, hải sản, gluten, một số loại hạt
Người có tiền sử dị ứng thực phẩm cần đọc kỹ cảnh báo trên nhãn, đặc biệt các dòng thông tin như “có chứa…”, “có thể chứa…” hoặc “sản xuất tại nơi có xử lý…”. Đây là những cảnh báo quan trọng giúp phòng tránh nguy cơ dị ứng do tiếp xúc chéo trong quá trình sản xuất.
e. Hướng dẫn bảo quản
Hướng dẫn bảo quản là thông tin dễ bị bỏ qua nhưng có vai trò rất quan trọng đối với an toàn thực phẩm. Một sản phẩm dù còn hạn sử dụng vẫn có thể bị hư hỏng nếu không được bảo quản đúng cách.
Người tiêu dùng cần chú ý các hướng dẫn như:
- Bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát;
- Tránh ánh nắng trực tiếp;
- Bảo quản lạnh sau khi mở nắp;
- Dùng trong vòng 24 giờ hoặc theo thời gian khuyến cáo sau khi mở bao bì.
Sau khi mở sản phẩm, cần đậy kín, bảo quản đúng nhiệt độ và không sử dụng nếu thực phẩm có mùi lạ, đổi màu, biến chất hoặc có dấu hiệu hư hỏng.
- Một số lưu ý khi chọn mua thực phẩm đóng gói
- Không mua thực phẩm không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác đầy đủ;
- Kiểm tra kỹ bao bì, tem nhãn, hạn sử dụng trước khi mua;
- Ưu tiên sản phẩm của cơ sở sản xuất, kinh doanh uy tín;
- Hạn chế thực phẩm siêu chế biến chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa hoặc chất béo chuyển hóa;
- Thận trọng với các thông tin quảng cáo như “ít đường”, “tự nhiên”, “organic”, “healthy” vì không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với sản phẩm tốt cho sức khỏe;
- Lựa chọn thực phẩm phù hợp với độ tuổi, bệnh lý nền và nhu cầu dinh dưỡng của bản thân.
- Đọc nhãn thực phẩm – thói quen nhỏ, lợi ích lớn
Đọc nhãn thực phẩm là một kỹ năng cần thiết giúp mỗi người trở thành người tiêu dùng thông thái. Thói quen này góp phần phòng tránh ngộ độc thực phẩm, kiểm soát cân nặng, giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính liên quan đến dinh dưỡng và nâng cao chất lượng bữa ăn hằng ngày.
Đặc biệt, đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc rối loạn mỡ máu, việc lựa chọn thực phẩm an toàn và phù hợp càng cần được quan tâm.
Kết luận
Trong bối cảnh thực phẩm chế biến sẵn ngày càng phổ biến, đọc nhãn thực phẩm không chỉ là thói quen nên có mà còn là kỹ năng quan trọng để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình. Chỉ với vài phút quan sát thông tin trên bao bì, người tiêu dùng có thể đưa ra lựa chọn phù hợp hơn, hạn chế nhiều nguy cơ liên quan đến an toàn thực phẩm và dinh dưỡng.
Từ góc độ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích mỗi người nên đọc kỹ nhãn thực phẩm trước khi mua và sử dụng, lựa chọn sản phẩm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu dinh dưỡng. Một thói quen nhỏ, nếu được duy trì thường xuyên, có thể góp phần xây dựng lối sống an toàn và lành mạnh hơn cho mỗi gia đình.
(Khoa Dinh dưỡng – Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức)