“CON GHÉT BỐ MẸ”: ĐẰNG SAU MỘT HỘI NHÓM GÂY TRANH LUẬN, ĐIỀU GÌ ĐANG ĐƯỢC NÓI RA?
Một cái tên có thể khiến nhiều cha mẹ chạnh lòng. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở chữ “ghét”, có lẽ chúng ta sẽ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: Vì sao có những điều người trẻ có thể kể với rất nhiều người xa lạ trên mạng, nhưng lại khó nói với chính những người thân trong gia đình?
Thời gian gần đây, một hội nhóm trên mạng xã hội mang tên “Con ghét bố mẹ” thu hút sự chú ý và tạo ra nhiều tranh luận. Bên trong là những câu chuyện rất khác nhau: từ việc học tập, sử dụng điện thoại, tiền bạc, tình yêu, lựa chọn cá nhân đến những bất đồng trong sinh hoạt gia đình. Có những mâu thuẫn nhỏ chỉ xảy ra trong một thời điểm, nhưng cũng có những chia sẻ mà người viết cho rằng cảm giác tổn thương đã kéo dài nhiều năm.
Đáng chú ý, không chỉ người trẻ mà nhiều phụ huynh cũng tham gia để đọc, tìm hiểu và cố gắng nhìn vấn đề từ một góc độ khác.
Dưới góc nhìn sức khỏe tâm thần, hiện tượng này có lẽ không nên được giản lược thành câu chuyện “con cái vô ơn” hay “cha mẹ không hiểu con”. Điều đáng quan tâm hơn là những cảm xúc và nhu cầu nào đang nằm phía sau các cuộc xung đột ấy.
Khoảng cách đôi khi bắt đầu từ hai nhu cầu đều có lý do
Ở tuổi vị thành niên, trẻ từng bước hình thành bản sắc cá nhân, mong muốn có nhiều quyền tự chủ hơn và bắt đầu dành nhiều sự quan tâm cho bạn bè, mạng xã hội cũng như thế giới bên ngoài gia đình. Đây là một phần tự nhiên của quá trình phát triển.
Trong khi đó, cha mẹ vẫn mang trách nhiệm bảo vệ, chăm sóc và định hướng; đồng thời có những lo lắng về sự an toàn, việc học tập, các mối quan hệ và tương lai của con.
Chính vì vậy, cùng một sự việc có thể được nhìn nhận theo hai cách rất khác nhau.
Cha mẹ có thể nghĩ: “Mình quản vì lo cho con”, nhưng người con lại cảm nhận rằng: “Bố mẹ không tin mình” hoặc “Mình không có quyền tự quyết”.
Cha mẹ có thể nghĩ: “Mình góp ý để con tốt hơn”, nhưng nếu cách truyền đạt chưa phù hợp, trẻ có thể nghe thành: “Mình chưa bao giờ đủ tốt” hoặc cảm thấy mình chỉ được ghi nhận khi đáp ứng kỳ vọng.
Điều đó không có nghĩa một bên hoàn toàn đúng và bên còn lại hoàn toàn sai. Nó cho thấy ý định của người nói và cảm nhận của người nghe đôi khi không giống nhau. Khi khoảng cách ấy kéo dài mà thiếu những cuộc trò chuyện thực sự, các mâu thuẫn nhỏ có thể tích tụ thành thất vọng, tổn thương hoặc xa cách.
“Ghét” đôi khi là cách gọi tên nhiều cảm xúc khác nhau
Theo BS.CVTL Vi Mai Anh – Khoa Tâm thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, ở một thời điểm căng thẳng, chữ “ghét” đôi khi không chỉ mang nghĩa ghét bỏ. Phía sau đó có thể là nhiều cảm xúc đan xen như thất vọng, tổn thương, bất lực, tức giận hoặc cô đơn.
Vì vậy, dưới góc nhìn chuyên môn, điều đáng quan tâm không chỉ là trẻ đã nói gì, mà còn là những cảm xúc ấy xuất phát từ đâu, điều gì khiến trẻ cảm thấy không được lắng nghe hoặc không thể chia sẻ trong gia đình.
Một dòng trạng thái tức giận trên mạng chưa đủ để kết luận về mối quan hệ giữa một người trẻ với cha mẹ. Tương tự, những câu chuyện trong một hội nhóm trực tuyến cũng không thể đại diện cho tất cả gia đình.
Khi trẻ nói những câu khiến cha mẹ tổn thương, phản ứng ngay bằng trách móc, phủ nhận hoặc tranh luận xem ai đúng có thể khiến cuộc trò chuyện nhanh chóng khép lại. Trong nhiều trường hợp, điều trẻ cần trước tiên là cảm giác mình đang được lắng nghe.
Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những câu hỏi mở như: “Điều gì khiến con cảm thấy như vậy?”, “Con muốn bố mẹ hiểu điều gì?” hoặc “Bố mẹ có thể làm gì để cuộc trò chuyện này dễ chịu hơn với con?”
Ghi nhận cảm xúc không có nghĩa là đồng ý với mọi suy nghĩ hay hành vi của trẻ. Lắng nghe cảm xúc và đặt ra giới hạn phù hợp là hai việc có thể cùng tồn tại.
Mạng xã hội có thể là nơi để nói ra, nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề
Một cộng đồng trên mạng xã hội có thể giúp người tham gia cảm thấy: “Hóa ra không chỉ mình gặp chuyện này.”
Với những người trẻ đang cảm thấy khó nói chuyện cùng gia đình, việc được đồng cảm đôi khi rất có ý nghĩa. Nó giúp các em nhận ra rằng những cảm xúc mình đang trải qua không phải là điều chỉ xảy ra với riêng mình.
Tuy nhiên, mạng xã hội cũng có những giới hạn.
Những lời khuyên từ người lạ thường được đưa ra khi chưa biết đầy đủ bối cảnh của một gia đình. Các bình luận gay gắt, quy kết hoặc cực đoan có thể khiến một bất đồng vốn còn có thể giải quyết bằng đối thoại trở nên căng thẳng hơn. Một câu chuyện được kể từ góc nhìn của một người cũng chưa chắc phản ánh toàn bộ những gì đang diễn ra.
Vì vậy, điều cần quan tâm không chỉ là tên gọi của một hội nhóm mà còn là cách người trẻ tương tác trong những cộng đồng trực tuyến, những thông tin các em tiếp nhận và tác động của chúng đến cảm xúc, suy nghĩ cũng như mối quan hệ với gia đình.
Mạng xã hội có thể giúp một người nói ra, nhưng để giải quyết những khó khăn kéo dài trong gia đình, điều quan trọng vẫn là khả năng đối thoại giữa các thành viên và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp khi cần thiết.
Điều đáng suy nghĩ có lẽ không nằm ở tên của một hội nhóm
Câu hỏi quan trọng hơn có thể là:
Trong gia đình mình, khi có bất đồng, cha mẹ và con cái có còn cảm thấy đủ an toàn để nói chuyện với nhau hay không?
Một người con có thể chưa biết cách diễn đạt cảm xúc theo cách cha mẹ dễ hiểu. Ngược lại, một người cha, người mẹ có thể yêu thương con rất nhiều nhưng cách thể hiện đôi khi chưa giúp con cảm nhận được sự yêu thương ấy.
Giữa hai thế hệ, những khác biệt về suy nghĩ, kỳ vọng và cách nhìn nhận vấn đề là điều khó tránh khỏi. Nhưng khác biệt không nhất thiết phải trở thành khoảng cách.
Đôi khi, một cuộc trò chuyện có thể bắt đầu từ hai câu rất đơn giản:
“Con muốn bố mẹ hiểu điều này…”
và
“Bố mẹ cũng muốn con hiểu điều này…”
Một cuộc trò chuyện tốt không phải lúc nào cũng giải quyết ngay được mọi bất đồng. Nhưng khi mỗi người có cơ hội nói ra cảm xúc của mình mà không lập tức bị phán xét, đó có thể là điểm bắt đầu của sự thấu hiểu.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo, khi trẻ có biểu hiện buồn bã kéo dài, thu mình, mất hứng thú, thay đổi rõ rệt về ăn ngủ, học tập, hành vi hoặc xuất hiện những lời nói khiến gia đình lo ngại về an toàn của trẻ, phụ huynh nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ phù hợp.
BS.CVTL Vi Mai Anh – Khoa Tâm thể, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo về sức khỏe tâm thần, không thay thế việc thăm khám, tham vấn hoặc trị liệu trực tiếp của chuyên gia.