Bệnh do não mô cầu có thể khởi phát với những triệu chứng dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường như sốt, đau đầu, mệt mỏi. Tuy nhiên, bệnh có khả năng diễn tiến nhanh, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn và đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm, chủ động tiêm chủng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
Giữa tháng 10/2026, TP.HCM ghi nhận chùm ca bệnh não mô cầu tại một trường trung học cơ sở ở xã Hiệp Phước, với 4 học sinh mắc bệnh, trong đó có một trường hợp tử vong. Ngay sau khi ghi nhận các ca bệnh, ngành y tế đã khẩn trương triển khai điều tra dịch tễ, giám sát sức khỏe và sử dụng kháng sinh dự phòng cho các đối tượng liên quan theo đánh giá chuyên môn.
Sự việc là lời cảnh báo về mức độ nguy hiểm của bệnh não mô cầu, đặc biệt khi những biểu hiện ban đầu có thể không điển hình, khiến người bệnh và gia đình dễ chủ quan.
Bệnh não mô cầu nguy hiểm như thế nào?
Bệnh do não mô cầu gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis, có khả năng cư trú tại vùng mũi, họng của người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng. Vi khuẩn có thể lây truyền thông qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn.
Khi xâm nhập vào máu hoặc màng não, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não mủ, sốc nhiễm khuẩn và suy đa cơ quan. Đáng lo ngại, bệnh có thể chuyển biến từ triệu chứng tương đối nhẹ sang tình trạng nguy kịch trong thời gian ngắn.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh, khoảng 10–15% người mắc bệnh não mô cầu xâm lấn vẫn có thể tử vong. Một số người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc tổn thương mô nghiêm trọng.
Bệnh có thể xuất hiện ở nhiều lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ, thanh thiếu niên và người có một số yếu tố nguy cơ cần được đặc biệt quan tâm. Những môi trường sinh hoạt tập trung như trường học, ký túc xá hoặc nơi ở đông người có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn lây truyền khi có tiếp xúc gần.
Nhận biết sớm: Đừng chờ xuất hiện ban xuất huyết
Ở giai đoạn đầu, bệnh não mô cầu có thể biểu hiện bằng sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau nhức cơ thể, buồn nôn hoặc nôn ói. Những triệu chứng này dễ nhầm lẫn với cảm cúm và các bệnh nhiễm trùng thông thường.
Tuy nhiên, người bệnh có thể xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm như:
- Đau nhức chân tay dữ dội, trẻ không muốn đứng hoặc đi lại;
- Bàn tay, bàn chân lạnh bất thường dù đang sốt;
- Da tái nhợt, nổi bông hoặc tím tái;
- Mệt lả, thở nhanh, tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng.
Khi người đang sốt xuất hiện những biểu hiện trên, cần đưa đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá, không nên tiếp tục theo dõi tại nhà như một trường hợp cảm cúm thông thường.
Đặc biệt, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay khi có các dấu hiệu:
- Đau đầu dữ dội, nôn ói nhiều, cứng cổ;
- Lừ đừ, khó đánh thức, lú lẫn hoặc co giật;
- Ban xuất huyết màu đỏ tím, lan nhanh, ấn không mất màu;
- Khó thở, tím tái, tay chân lạnh hoặc biểu hiện sốc;
- Ở trẻ nhỏ: bỏ bú, khóc thét bất thường, ngủ li bì hoặc thóp phồng.
Ban xuất huyết là dấu hiệu đáng lo ngại nhưng không phải trường hợp mắc não mô cầu nào cũng xuất hiện ban. Vì vậy, người dân không nên chờ đến khi có ban tím mới đưa người bệnh đi cấp cứu.
Đồng thời, không tự ý mua kháng sinh để điều trị tại nhà khi nghi ngờ bệnh não mô cầu, bởi đây là tình trạng có thể cần được chẩn đoán và điều trị khẩn cấp.
Tiêm vắc xin – Biện pháp phòng bệnh chủ động quan trọng
Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh do não mô cầu.
Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó các nhóm A, B, C, W và Y là những nhóm gây bệnh xâm lấn quan trọng.
Hiện nay, tại Việt Nam có các loại vắc xin giúp phòng ngừa những nhóm huyết thanh này, bao gồm:
- Vắc xin phòng não mô cầu nhóm B: Có sản phẩm được chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi.
- Vắc xin phòng não mô cầu nhóm A, C, W, Y: Độ tuổi chỉ định tùy từng sản phẩm, một số loại có thể sử dụng từ 6 tuần tuổi.
- Vắc xin phòng não mô cầu nhóm B và C: Có sản phẩm được chỉ định từ 6 tháng tuổi.
Mỗi loại vắc xin có phạm vi bảo vệ, độ tuổi chỉ định và lịch tiêm khác nhau. Vì vậy, phụ huynh và người dân nên đến cơ sở tiêm chủng để được bác sĩ tư vấn lựa chọn loại vắc xin, số mũi và lịch tiêm phù hợp.
Cần lưu ý rằng vắc xin không bảo đảm khả năng bảo vệ tuyệt đối trước mọi nhóm não mô cầu. Do đó, ngay cả khi đã tiêm phòng, người dân vẫn cần chủ động theo dõi sức khỏe và đi khám ngay khi có triệu chứng nghi ngờ.
Dinh dưỡng hợp lý góp phần nâng cao sức khỏe và hỗ trợ miễn dịch
Bên cạnh tiêm chủng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe, đặc biệt ở trẻ em đang trong giai đoạn tăng trưởng và phát triển.
Theo BS.CKI Lê Thuận Linh – Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối giúp cơ thể duy trì hoạt động bình thường của hệ miễn dịch, hỗ trợ tăng trưởng và nâng cao sức khỏe tổng thể.
Bác sĩ nhấn mạnh: “Cha mẹ cần chú trọng xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối các nhóm chất, bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất, đồng thời bảo đảm trẻ ngủ đủ giấc, vận động phù hợp và duy trì vệ sinh cá nhân. Tuy nhiên, dinh dưỡng tốt không thể thay thế vắc xin hoặc các biện pháp phòng bệnh đặc hiệu. Đối với bệnh não mô cầu, chủ động tiêm chủng, nhận biết sớm dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.”
Để duy trì sức khỏe, cha mẹ nên xây dựng bữa ăn đa dạng với các nhóm thực phẩm như thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, rau xanh, trái cây và ngũ cốc phù hợp với độ tuổi. Đồng thời, cần chú trọng vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo đảm trẻ được uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động hợp lý.
Không nên tự ý sử dụng vitamin, khoáng chất hoặc các sản phẩm được quảng cáo là tăng cường miễn dịch khi chưa có nhu cầu hoặc chỉ định phù hợp.
Chủ động phòng bệnh não mô cầu trong gia đình và cộng đồng
Bên cạnh tiêm chủng, người dân cần thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân và phòng bệnh đường hô hấp nhằm hạn chế nguy cơ lây truyền:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp;
- Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc theo khuyến cáo y tế;
- Không dùng chung ly uống nước, bàn chải đánh răng hoặc vật dụng có tiếp xúc với nước bọt;
- Giữ môi trường sống, lớp học thông thoáng, vệ sinh sạch sẽ;
- Chủ động theo dõi sức khỏe khi trong gia đình, trường học hoặc cộng đồng có người mắc bệnh;
- Phối hợp với cơ quan y tế trong điều tra dịch tễ, giám sát sức khỏe và sử dụng kháng sinh dự phòng khi được chỉ định.
Đối với người tiếp xúc gần với trường hợp mắc bệnh não mô cầu, việc sử dụng kháng sinh dự phòng cần được nhân viên y tế đánh giá và chỉ định kịp thời. Người dân không tự ý mua thuốc hoặc sử dụng kháng sinh dự phòng cho cả gia đình khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Khuyến cáo từ Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức
Bệnh não mô cầu tuy không phổ biến như nhiều bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác nhưng có thể diễn tiến nhanh, gây biến chứng nặng và đe dọa tính mạng.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo người dân không nên chủ quan khi trẻ em hoặc người thân xuất hiện sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng cổ, tay chân lạnh, đau nhức bất thường, lừ đừ hoặc ban xuất huyết. Việc phát hiện sớm, đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời và điều trị đúng hướng có ý nghĩa quan trọng trong hạn chế nguy cơ tử vong và di chứng.
Đồng thời, mỗi gia đình cần chủ động thực hiện tiêm vắc xin phòng bệnh não mô cầu theo tư vấn của bác sĩ, duy trì dinh dưỡng hợp lý và thực hiện các biện pháp phòng bệnh trong sinh hoạt hằng ngày.
Chủ động tiêm phòng – Nhận biết sớm dấu hiệu nguy hiểm – Đến cơ sở y tế kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe trước bệnh não mô cầu.
Thông tin tư vấn và tiêm chủng tại Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức
Địa điểm: Phòng khám 27 – Lầu 1 – Khu A, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, 29 Phú Châu, Phường Tam Bình, Tp. Hồ Chí Minh.
Thời gian làm việc:
- Thứ Hai đến thứ Sáu: Sáng 7 giờ 00 – 11 giờ 30; chiều 13 giờ 00 – 16 giờ 30.
- Thứ Bảy: Sáng 7 giờ 00 – 11 giờ 30.
- Chủ nhật: Nghỉ.
Điện thoại liên hệ: 028 2244 4146.
Người dân có nhu cầu tư vấn tiêm chủng phòng bệnh não mô cầu có thể liên hệ để được hướng dẫn về loại vắc xin, đối tượng chỉ định và lịch tiêm phù hợp.
Thông tin trong bài viết nhằm mục đích truyền thông, giáo dục sức khỏe; không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của nhân viên y tế.