Sau hơn 13 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được xem xét sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong thực tiễn, đặc biệt trước sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới. Những đề xuất như cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì, kiểm soát chặt chẽ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và mở rộng môi trường không khói thuốc được kỳ vọng góp phần giảm tác hại của thuốc lá, bảo vệ sức khỏe người dân, nhất là trẻ em và thanh thiếu niên.
Thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra nhiều bệnh không lây nhiễm, đặc biệt là ung thư, bệnh tim mạch và bệnh hô hấp mạn tính. Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng, khói thuốc lá còn gây hại cho những người xung quanh thông qua việc hút thuốc thụ động.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá gây ra hơn 7 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có hơn 1,6 triệu trường hợp liên quan đến phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Những con số này cho thấy việc tăng cường kiểm soát thuốc lá không chỉ là vấn đề quản lý sản phẩm mà còn là yêu cầu cấp thiết trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá để phù hợp với thực tiễn
Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội thông qua năm 2012 và có hiệu lực từ ngày 01/5/2013. Sau hơn 13 năm thực thi, Luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho hoạt động phòng ngừa tác hại của thuốc lá, từng bước nâng cao nhận thức của người dân và thúc đẩy xây dựng môi trường không khói thuốc.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đối mặt với nhiều thách thức mới. Bên cạnh thuốc lá điếu truyền thống, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm chứa nicotine khác đặt ra những yêu cầu mới về nhận diện, quản lý và kiểm soát.
Đặc biệt, hoạt động tiếp thị, quảng bá và mua bán sản phẩm trên môi trường trực tuyến khiến việc giám sát trở nên phức tạp hơn. Các sản phẩm có thiết kế bắt mắt, nhiều hương vị và hình thức sử dụng mới cũng làm gia tăng mối lo ngại về khả năng tiếp cận của trẻ em, thanh thiếu niên.
Trước thực trạng này, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hướng đến hoàn thiện hành lang pháp lý, tăng cường kiểm soát các sản phẩm thuốc lá và nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán
Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là đề xuất cấm trưng bày các sản phẩm thuốc lá tại điểm bán lẻ.
Việc trưng bày sản phẩm tại quầy hàng, cửa hàng tiện lợi hoặc các điểm kinh doanh có thể làm tăng mức độ hiện diện của thuốc lá trong đời sống hằng ngày. Đây cũng có thể được xem là hình thức quảng bá gián tiếp, khiến người tiêu dùng thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh sản phẩm.
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc dễ dàng nhìn thấy thuốc lá tại các điểm bán có thể góp phần hình thành sự tò mò và nhận thức chưa đầy đủ về những tác hại đối với sức khỏe.
Do đó, đề xuất cấm trưng bày thuốc lá nhằm giảm sự hiện diện của sản phẩm trong không gian mua sắm, hạn chế hình thức quảng bá gián tiếp và giảm nguy cơ tiếp cận thuốc lá ở người chưa thành niên.
Đây là hướng tiếp cận chú trọng phòng ngừa từ sớm, góp phần tạo môi trường sống lành mạnh hơn, nhất là tại những khu vực có đông trẻ em, học sinh và thanh thiếu niên.
Tăng cường cảnh báo tác hại của thuốc lá trên bao bì
Bên cạnh kiểm soát hoạt động quảng bá và trưng bày, việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá cũng là nội dung được quan tâm trong quá trình sửa đổi Luật.
Cảnh báo bằng hình ảnh và thông điệp trực quan giúp người sử dụng nhận diện rõ hơn các nguy cơ liên quan đến hút thuốc, như ung thư phổi, bệnh tim mạch, đột quỵ và các bệnh hô hấp mạn tính.
Trong quá trình thẩm tra dự án Luật, cơ quan chuyên môn đã đề nghị nghiên cứu phương án nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên ít nhất 85% diện tích mỗi mặt chính của bao bì, hoặc xây dựng lộ trình tăng lên mức 85–100%.
Mục tiêu của đề xuất là tăng khả năng nhận biết thông tin cảnh báo, hạn chế sức hấp dẫn của bao bì và nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá.
Tuy nhiên, đây là nội dung đang được xem xét trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, chưa phải quy định mới đã có hiệu lực.
Kiểm soát chặt chẽ thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang đặt ra thách thức đáng kể đối với công tác bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng thường được giới thiệu với hình thức hiện đại, thiết kế nhỏ gọn hoặc có nhiều hương vị. Tuy nhiên, những đặc điểm này không đồng nghĩa với việc sản phẩm an toàn cho sức khỏe.
Nicotine là chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên. Bên cạnh đó, khí dung từ thuốc lá điện tử và các chất phát thải từ thuốc lá nung nóng có thể chứa những thành phần gây hại cho hệ hô hấp và tim mạch.
Tại Việt Nam, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 với chính sách cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Dự thảo sửa đổi Luật lần này tiếp tục hướng đến việc cụ thể hóa, đồng bộ hóa các quy định pháp luật liên quan đến những sản phẩm này.
Các nội dung được xem xét bao gồm việc nhận diện đầy đủ các loại sản phẩm, kiểm soát hoạt động sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, sử dụng và những hành vi liên quan đến thiết bị, linh kiện, dung dịch phục vụ thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Việc hoàn thiện quy định pháp luật được kỳ vọng góp phần ngăn ngừa sự phổ biến của các sản phẩm nicotine mới, đặc biệt trong nhóm trẻ em và thanh thiếu niên.
Mở rộng môi trường không khói thuốc – Bảo vệ cả người không hút thuốc
Khói thuốc lá không chỉ gây hại cho người trực tiếp sử dụng mà còn ảnh hưởng đến những người thường xuyên hít phải khói thuốc từ môi trường xung quanh.
Theo WHO, không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Việc tiếp xúc với khói thuốc có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, bệnh hô hấp và ung thư phổi.
Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính là những nhóm cần được đặc biệt quan tâm trong phòng ngừa phơi nhiễm khói thuốc.
Ở trẻ nhỏ, khói thuốc thụ động có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp, các đợt khò khè và làm nặng thêm triệu chứng hen phế quản. Đối với người có bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính, tiếp xúc với khói thuốc có thể ảnh hưởng bất lợi đến tình trạng sức khỏe.
Vì vậy, việc tăng cường thực hiện và mở rộng môi trường không khói thuốc tại cơ sở y tế, trường học, nơi làm việc, phương tiện giao thông công cộng và các không gian sinh hoạt chung có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Môi trường không khói thuốc không chỉ giúp hạn chế nguy cơ bệnh tật mà còn góp phần hình thành thói quen sống văn minh, lành mạnh và nâng cao trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với sức khỏe những người xung quanh.
Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần sự chung tay của cộng đồng
Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách pháp luật, hiệu quả phòng, chống tác hại của thuốc lá còn phụ thuộc vào nhận thức và hành động của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng.
Đối với người đang hút thuốc, việc chủ động cai thuốc lá là biện pháp thiết thực nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan, cải thiện sức khỏe và bảo vệ những người thân trong gia đình.
Người dân có thể bắt đầu bằng việc xác định thời điểm cai thuốc, nhận diện những tình huống dễ khiến bản thân muốn hút thuốc và tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè hoặc nhân viên y tế.
Đối với gia đình có trẻ nhỏ, cha mẹ cần làm gương bằng việc không hút thuốc, không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc và chủ động giáo dục trẻ về tác hại của thuốc lá cũng như các sản phẩm chứa nicotine.
Nhà trường và các tổ chức cộng đồng cần tiếp tục tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức, giúp thanh thiếu niên hiểu đúng về nguy cơ nghiện nicotine và biết cách từ chối khi được mời sử dụng thuốc lá.
Đặc biệt, không nên xem thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng là sản phẩm vô hại hay tự ý sử dụng để thay thế thuốc lá truyền thống.
Khuyến cáo từ Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức
Phòng, chống tác hại của thuốc lá là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, bảo vệ sức khỏe người dân và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo người dân không hút thuốc lá dưới mọi hình thức, tránh tiếp xúc với khói thuốc thụ động, chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ cai thuốc khi cần thiết và chung tay xây dựng môi trường sống, học tập, làm việc không khói thuốc.
Đồng thời, mỗi gia đình cần quan tâm bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ tiếp cận các sản phẩm thuốc lá và nicotine, đặc biệt trong môi trường trực tuyến và tại những nơi sinh hoạt tập trung.
Những đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá thể hiện định hướng tăng cường phòng bệnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ sớm và nâng cao trách nhiệm cộng đồng trong bảo vệ sức khỏe.
Mỗi bước tiến trong kiểm soát thuốc lá, cùng với sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân, đều góp phần xây dựng môi trường không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe hôm nay và các thế hệ tương lai.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức kính mời quý người dân cùng theo dõi phóng sự của VTV24 để hiểu rõ hơn về những đề xuất sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và ý nghĩa đối với sức khỏe cộng đồng.https://www.youtube.com/watch?v=G8COwlRulIE