Trẻ đang sốt bỗng cứng người, mắt trợn, tay chân co giật và không đáp ứng – đây là tình huống dễ khiến bất kỳ phụ huynh nào hoảng loạn. Tuy nhiên, trong những phút đầu tiên, sự bình tĩnh và cách xử trí đúng của người lớn có ý nghĩa quan trọng để giữ trẻ an toàn, bảo vệ đường thở và hạn chế chấn thương.
Co giật do sốt, thường được gọi là sốt co giật, thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi khoảng 6 tháng đến 5 tuổi. Phần lớn các cơn sốt co giật đơn thuần có thể tự kết thúc sau vài phút và hiếm khi gây hậu quả lâu dài. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn cần biết cách sơ cứu đúng và nhận diện những dấu hiệu cần cấp cứu ngay.
Điều quan trọng cần nhớ là trong lúc trẻ đang co giật, người chăm sóc không thể dùng thuốc hạ sốt để cắt cơn. Ưu tiên hàng đầu là giữ trẻ ở tư thế an toàn, bảo vệ đường thở, quan sát diễn biến và bấm giờ cơn giật.
5 bước sơ cứu khi trẻ sốt co giật
Bước 1: Đặt trẻ ở tư thế an toàn
Đặt trẻ trên bề mặt thấp, bằng phẳng và an toàn; nhẹ nhàng cho trẻ nằm nghiêng sang một bên nếu có thể. Có thể kê vật mềm, phẳng dưới đầu để hạn chế va đập và nhanh chóng dọn các đồ vật cứng, sắc nhọn ra khỏi khu vực xung quanh.
Không cố ghì giữ tay chân hoặc tìm cách ngăn các cử động co giật. Sau khi cơn giật kết thúc, nếu trẻ vẫn còn buồn ngủ hoặc chưa tỉnh táo hoàn toàn, tiếp tục cho trẻ nằm nghiêng và theo dõi hô hấp.
Bước 2: Nới lỏng trang phục, giữ không gian thông thoáng
Nới lỏng cổ áo, khăn quàng và những trang phục bó sát. Giữ khu vực quanh trẻ thông thoáng, tránh nhiều người tập trung xung quanh.
Đặc biệt, không đưa ngón tay, muỗng, đũa, khăn hay bất kỳ vật dụng nào vào miệng trẻ. Trẻ không “nuốt lưỡi” trong cơn co giật; việc cố đưa vật vào miệng có thể gây tổn thương răng, niêm mạc miệng hoặc làm tăng nguy cơ tắc nghẽn đường thở.
Bước 3: Bấm giờ và quan sát cơn giật
Ngay khi phát hiện trẻ co giật, phụ huynh nên ghi nhận thời điểm bắt đầu và theo dõi thời gian cơn giật kéo dài.
Quan sát các đặc điểm như trẻ co giật toàn thân hay một bên cơ thể, sắc mặt có tím tái hay không, tình trạng hô hấp và mức độ đáp ứng sau cơn. Nếu có người hỗ trợ và bảo đảm việc quay phim không làm ảnh hưởng đến sơ cứu, một đoạn video ngắn có thể cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ khi đánh giá trẻ.
Nếu đây là cơn co giật đầu tiên của trẻ hoặc cơn giật kéo dài đến 5 phút, cần gọi cấp cứu 115 ngay.
Bước 4: Chăm sóc sau khi cơn giật kết thúc
Sau cơn, tiếp tục theo dõi nhịp thở, sắc mặt và mức độ tỉnh táo của trẻ. Kiểm tra thân nhiệt, cho trẻ mặc quần áo nhẹ, thoáng và tránh ủ kín.
Khi trẻ đã tỉnh táo hoàn toàn, có thể sử dụng thuốc hạ sốt phù hợp với cân nặng theo hướng dẫn của nhân viên y tế nếu cần. Không cố cho trẻ uống nước, ăn hoặc uống thuốc khi trẻ còn lơ mơ vì có nguy cơ sặc.
Cần lưu ý: thuốc hạ sốt có thể giúp trẻ dễ chịu hơn khi sốt nhưng không có tác dụng cắt cơn co giật đang diễn ra và không bảo đảm phòng ngừa cơn sốt co giật tái phát.
Bước 5: Đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá
Sau cơn co giật, đặc biệt khi đây là lần đầu tiên, trẻ cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân gây sốt, loại trừ những tình trạng cần điều trị và hướng dẫn gia đình cách theo dõi sau đó.
Phụ huynh không nên chỉ tập trung vào việc hạ nhiệt độ mà bỏ qua nguyên nhân gây sốt. Sốt có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý nhiễm trùng và các tình trạng khác, do đó việc đánh giá toàn trạng của trẻ có ý nghĩa quan trọng.
Khi nào cần gọi cấp cứu 115 ngay?
Phụ huynh cần gọi cấp cứu nếu trẻ co giật lần đầu; cơn giật kéo dài từ 5 phút trở lên; khó thở, tím tái; không tỉnh lại như bình thường sau cơn; co giật tái diễn; co giật chỉ một bên cơ thể hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường nghiêm trọng khác.
Trong thời gian chờ hỗ trợ y tế, tiếp tục đặt trẻ ở tư thế an toàn, theo dõi hô hấp và không tự ý di chuyển trẻ nếu không cần thiết.
Những điều tuyệt đối không làm khi trẻ đang co giật
Phụ huynh không nên ghì giữ tay chân hoặc cố dừng cơn giật; không đưa bất kỳ vật nào vào miệng; không cố cho trẻ uống nước, ăn hoặc uống thuốc khi chưa tỉnh hoàn toàn; không chườm lạnh, tắm hoặc cố thực hiện các biện pháp hạ sốt trong lúc trẻ đang co giật.
Các thao tác này không giúp cơn giật kết thúc nhanh hơn, ngược lại có thể làm tăng nguy cơ chấn thương hoặc gây khó khăn cho đường thở.
Bình tĩnh – bảo vệ trẻ – bấm giờ – gọi trợ giúp khi cần
Chứng kiến trẻ co giật là trải nghiệm rất đáng sợ đối với gia đình. Tuy nhiên, phản ứng bình tĩnh và đúng cách của người lớn trong những phút đầu tiên chính là một phần quan trọng của sơ cứu.
Khoa Hồi sức tích cực – Nhi sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo phụ huynh và người chăm sóc chủ động trang bị kiến thức sơ cứu, ghi nhớ thời gian cơn giật và tuyệt đối tránh các biện pháp truyền miệng như ghì giữ trẻ hoặc đưa vật vào miệng.
Khi trẻ xuất hiện co giật, đặc biệt là cơn đầu tiên, cơn kéo dài từ 5 phút, kèm khó thở, tím tái hoặc rối loạn ý thức kéo dài, cần gọi cấp cứu 115 để được hỗ trợ kịp thời.
Trong cơn co giật, đừng cố “cắt cơn” bằng những thao tác không cần thiết. Hãy ưu tiên ba việc: giữ trẻ an toàn – bảo vệ đường thở – theo dõi thời gian.
Khoa Hồi sức tích cực – Nhi sơ sinh, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức