Vận động thể chất thường xuyên là một trong những biện pháp quan trọng giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, cải thiện sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, việc lựa chọn hình thức, thời gian và cường độ tập luyện cần phù hợp với thể trạng, phương pháp điều trị và các bệnh lý đi kèm để bảo đảm an toàn, hạn chế nguy cơ hạ đường huyết hoặc những biến cố trong quá trình vận động.
Đái tháo đường là bệnh lý rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose trong máu. Bên cạnh việc sử dụng thuốc theo chỉ định và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, hoạt động thể lực đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh và phòng ngừa biến chứng.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), vận động phù hợp giúp cải thiện khả năng sử dụng glucose của cơ thể, tăng độ nhạy insulin và hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch. Tuy nhiên, người bệnh cần xây dựng thói quen tập luyện khoa học, tránh vận động quá sức hoặc lựa chọn những bài tập không phù hợp với tình trạng sức khỏe.
Vì sao vận động quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường?
Khi vận động, các cơ sử dụng glucose để tạo năng lượng, góp phần làm giảm nồng độ đường trong máu. Hoạt động thể lực thường xuyên còn giúp cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn.
Bên cạnh tác dụng kiểm soát đường huyết, vận động còn góp phần duy trì cân nặng, cải thiện huyết áp, rối loạn lipid máu và tăng cường sức khỏe tim mạch. Đây là những lợi ích đặc biệt quan trọng bởi người mắc đái tháo đường có nguy cơ cao gặp các biến chứng tim mạch nếu các yếu tố nguy cơ không được kiểm soát tốt.
Ngoài ra, tập luyện phù hợp còn giúp cải thiện sức mạnh cơ bắp, khả năng vận động, chất lượng giấc ngủ và tinh thần, từ đó hỗ trợ người bệnh duy trì cuộc sống năng động, độc lập hơn. Tuy nhiên, vận động không thay thế thuốc điều trị hoặc chế độ dinh dưỡng. Người bệnh cần kết hợp các biện pháp này theo hướng dẫn của bác sĩ để đạt hiệu quả kiểm soát bệnh lâu dài.


Người bệnh đái tháo đường nên vận động bao nhiêu là đủ?
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA) năm 2026, phần lớn người trưởng thành mắc đái tháo đường nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động aerobic cường độ trung bình đến mạnh mỗi tuần, phân bổ trong tối thiểu 3 ngày và không nên để quá 2 ngày liên tiếp không vận động.
Đối với người mới bắt đầu, có thể lựa chọn đi bộ khoảng 10–15 phút mỗi ngày, sau đó tăng dần thời lượng và cường độ tùy theo khả năng. Khi đã thích nghi, người bệnh có thể hướng đến mục tiêu đi bộ nhanh 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần.
Bên cạnh các bài tập aerobic, người bệnh nên kết hợp hoạt động tăng cường sức mạnh cơ bắp khoảng 2–3 buổi mỗi tuần vào những ngày không liên tiếp, nếu tình trạng sức khỏe cho phép. Một số hình thức vận động phù hợp bao gồm đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, khiêu vũ, tập thể dục nhẹ nhàng hoặc các bài tập sử dụng dây kháng lực.
Đối với người cao tuổi, những bài tập tăng khả năng giữ thăng bằng, cải thiện độ linh hoạt và sức mạnh cơ có thể hỗ trợ duy trì khả năng vận động và hạn chế nguy cơ té ngã. Quan trọng nhất, người bệnh nên lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp với sức khỏe và duy trì đều đặn, thay vì cố gắng đạt cường độ cao trong thời gian ngắn.
Những lưu ý quan trọng để vận động an toàn
Lựa chọn hoạt động phù hợp với thể trạng
Người bệnh cần căn cứ vào độ tuổi, khả năng vận động, thời gian mắc bệnh và những vấn đề sức khỏe đi kèm để lựa chọn bài tập.
Đối với người ít vận động trước đó, nên bắt đầu từ các hoạt động nhẹ, tăng dần thời gian và cường độ. Tránh đột ngột thực hiện những bài tập gắng sức khi cơ thể chưa thích nghi.
Theo dõi đường huyết khi cần thiết
Vận động có thể làm thay đổi đường huyết trong và sau khi tập luyện. Đặc biệt, người đang sử dụng insulin hoặc các thuốc kích thích tiết insulin, như nhóm sulfonylurea, có nguy cơ hạ đường huyết khi vận động.
Những trường hợp này cần được hướng dẫn theo dõi đường huyết trước, trong hoặc sau tập luyện tùy theo mức độ vận động và phác đồ điều trị. Người bệnh cũng nên chuẩn bị sẵn nguồn carbohydrate hấp thu nhanh, chẳng hạn viên glucose hoặc nước uống có đường, để xử trí khi xảy ra hạ đường huyết theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Nếu xuất hiện run tay, vã mồ hôi, đói cồn cào, hồi hộp, chóng mặt hoặc lú lẫn, cần ngừng vận động và kiểm tra đường huyết ngay khi có thể.
Không vận động quá sức khi sức khỏe không ổn định
Người bệnh nên tạm hoãn tập luyện khi đang mệt nhiều, có dấu hiệu mất nước, bệnh cấp tính hoặc đường huyết chưa được kiểm soát phù hợp.
Đặc biệt, người bệnh đái tháo đường típ 1 hoặc người có nguy cơ nhiễm toan ceton cần tránh vận động khi đường huyết tăng cao kèm ceton máu hoặc ceton niệu bất thường, đồng thời liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn.
Trong quá trình vận động, nếu xuất hiện đau ngực, khó thở bất thường, choáng váng hoặc ngất, cần dừng tập và được đánh giá y tế kịp thời.
Thận trọng khi có bệnh lý đi kèm hoặc biến chứng
Người bệnh có biến chứng tim mạch, bệnh võng mạc đái tháo đường, bệnh thần kinh ngoại biên, loét bàn chân hoặc các vấn đề cơ xương khớp cần được bác sĩ tư vấn trước khi thực hiện những bài tập có cường độ cao.
Ví dụ, người có tổn thương bàn chân hoặc giảm cảm giác ở chân cần lựa chọn hoạt động hạn chế áp lực lên vùng tổn thương. Người mắc bệnh võng mạc tiến triển có thể cần tránh các bài tập gắng sức mạnh hoặc làm tăng áp lực đột ngột.
Việc đánh giá và cá thể hóa chương trình vận động giúp người bệnh nhận được lợi ích từ tập luyện mà vẫn hạn chế những nguy cơ không cần thiết.


Tăng vận động từ những thói quen sinh hoạt hằng ngày
Bên cạnh các buổi tập thể dục, người bệnh đái tháo đường nên hạn chế ngồi lâu và tăng cường vận động trong sinh hoạt thường ngày. Có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như đi bộ nhẹ sau bữa ăn, đứng dậy đi lại khi ngồi làm việc lâu, tham gia công việc nhà hoặc lựa chọn đi bộ trong những quãng đường ngắn khi điều kiện cho phép.
Theo ADA, việc gián đoạn thời gian ngồi lâu bằng những hoạt động nhẹ, chẳng hạn đứng dậy hoặc đi lại ít phút sau khoảng 30 phút ngồi liên tục, có thể mang lại lợi ích đối với kiểm soát đường huyết.
Người bệnh nên duy trì uống đủ nước, lựa chọn trang phục thoải mái, giày phù hợp và kiểm tra bàn chân thường xuyên, đặc biệt khi có nguy cơ tổn thương thần kinh ngoại biên.
Vận động đúng cách – Chủ động kiểm soát bệnh lâu dài
Vận động thể chất là một phần quan trọng trong quản lý bệnh đái tháo đường, nhưng cần được thực hiện phù hợp với từng người. Việc tập luyện đều đặn, kết hợp chế độ dinh dưỡng hợp lý, sử dụng thuốc đúng chỉ định và tái khám định kỳ sẽ góp phần cải thiện hiệu quả kiểm soát đường huyết, giảm nguy cơ biến chứng.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích người bệnh đái tháo đường chủ động xây dựng thói quen vận động, bắt đầu từ những hoạt động đơn giản, tăng dần theo khả năng và tham khảo ý kiến bác sĩ khi có bệnh lý đi kèm hoặc nguy cơ hạ đường huyết.
“VẬN ĐỘNG ĐỀU ĐẶN – KIỂM SOÁT ĐƯỜNG HUYẾT – SỐNG KHỎE MỖI NGÀY!”



