Nhiều người thường xuyên đau bụng, đầy hơi, đi tiêu lúc tiêu chảy, lúc táo bón; đi khám nhiều lần nhưng xét nghiệm và nội soi đều “bình thường”. Điều này dễ khiến người bệnh lo lắng, thậm chí sợ mình mắc bệnh nặng. Thực tế, rất nhiều trường hợp là hội chứng ruột kích thích (IBS) – một rối loạn tiêu hóa lành tính nhưng dai dẳng, có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BSCKI. Nguyễn Duy Thịnh – Chuyên khoa Nội tổng hợp, Phòng Khám Đa khoa Cơ sở Linh Tây, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức.
Hội chứng ruột kích thích là gì?
Hội chứng ruột kích thích (Irritable Bowel Syndrome – IBS) là rối loạn chức năng của đường ruột. Ruột không bị viêm, không loét, không ung thư, nhưng lại nhạy cảm hơn bình thường. Khi gặp các yếu tố như căng thẳng, ăn uống không phù hợp, sinh hoạt thất thường, ruột phản ứng quá mức gây đau bụng và rối loạn đi tiêu. IBS khá phổ biến, ước tính gặp ở 10–15% người trưởng thành, thường thấy ở người làm việc căng thẳng, ít vận động.
Triệu chứng thường gặp
IBS có thể biểu hiện bằng một hoặc nhiều triệu chứng:
- Đau bụng tái diễn, âm ỉ hoặc quặn cơn, thường giảm sau khi đi tiêu.
- Rối loạn đi tiêu: tiêu chảy, táo bón, hoặc xen kẽ tiêu chảy – táo bón.
- Đầy hơi, chướng bụng, ăn nhanh no, khó tiêu.
- Có thể kèm mệt mỏi, lo âu, ngủ không sâu.
- Triệu chứng thường nặng hơn khi stress hoặc sau bữa ăn.
Vì sao lại mắc IBS?
IBS không có một nguyên nhân duy nhất, mà thường do phối hợp nhiều yếu tố:
- Rối loạn nhu động ruột (co bóp quá nhanh hoặc quá chậm).
- Tăng nhạy cảm ruột và hệ thần kinh ruột.
- Stress/căng thẳng ảnh hưởng đến trục não – ruột.
- Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
- Một số trường hợp khởi phát sau nhiễm trùng tiêu hóa.
Tâm lý và tiêu hóa liên hệ rất chặt, nên stress là “mồi lửa” làm triệu chứng bùng lên.
IBS có nguy hiểm không? Khi nào cần đi khám sớm?
IBS không nguy hiểm, không gây ung thư và không làm tổn thương ruột. Tuy nhiên, cần đi khám sớm để loại trừ bệnh khác nếu có các dấu hiệu cảnh báo:
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Thiếu máu, mệt mỏi nhiều.
- Đi tiêu ra máu hoặc phân đen.
- Đau bụng về đêm làm thức giấc.
- Xuất hiện triệu chứng sau 50 tuổi.
Điều trị và kiểm soát IBS như thế nào?
IBS là bệnh mạn tính nhưng kiểm soát tốt được nếu điều trị đúng:
- Điều chỉnh lối sống: ăn đúng bữa, không bỏ bữa; hạn chế rượu bia, cà phê, thức ăn nhiều dầu mỡ; ngủ đủ; tập thể dục đều.
- Chế độ ăn phù hợp: nhiều người cải thiện khi áp dụng ăn ít FODMAP (giảm các loại đường khó hấp thu) và tránh thực phẩm gây đầy hơi theo cơ địa.
- Thuốc theo chỉ định bác sĩ: có thể dùng thuốc điều hòa nhu động ruột, giảm đau bụng, giảm đầy hơi, hoặc men vi sinh tùy thể bệnh.
- Quản lý stress: thư giãn, thiền, yoga, giữ tinh thần ổn định là yếu tố quan trọng.
Hội chứng ruột kích thích không phải bệnh nguy hiểm, nhưng nếu không hiểu đúng và điều chỉnh hợp lý, bệnh có thể ảnh hưởng lâu dài đến sinh hoạt và công việc. Khi được tư vấn đúng, tuân thủ điều trị và thay đổi lối sống, người mắc IBS hoàn toàn có thể sống khỏe và sinh hoạt bình thường. Nếu có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, hãy đi khám chuyên khoa tiêu hóa để được hướng dẫn phù hợp.