Khi mắt đỏ, cộm, ngứa hoặc chảy nước mắt, nhiều người thường tự mua thuốc nhỏ mắt để sử dụng mà không thăm khám. Tuy nhiên, mắt là cơ quan nhạy cảm; nhiều bệnh lý có biểu hiện giống nhau nhưng nguyên nhân khác nhau, như khô mắt, viêm kết mạc, viêm giác mạc, dị vật, tăng nhãn áp cấp hoặc chấn thương mắt. Vì vậy, tự ý dùng thuốc không đúng chỉ định có thể che lấp triệu chứng, làm bệnh nặng hơn và ảnh hưởng đến thị lực.
Vì sao không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt?
- Mỗi loại thuốc nhỏ mắt có công dụng khác nhau
Thuốc nhỏ mắt không phải loại nào cũng giống nhau. Trên thực tế, có nhiều nhóm thuốc khác nhau như:
- Nước muối sinh lí
- Nước mắt nhân tạo
- Kháng sinh
- Kháng dị ứng
- Thuốc co mạch
- Corticosteroid
- NSAIDs
- Thuốc điều trị tăng nhãn áp
Nếu sử dụng sai loại thuốc, thuốc có thể không hiệu quả, thậm chí gây hại cho mắt.
- Thuốc có thể làm che lấp triệu chứng bệnh
Một số loại thuốc giúp giảm đỏ mắt hoặc giảm khó chịu nhanh chóng, khiến người bệnh lầm tưởng bệnh đã khỏi. Trong khi đó, nguyên nhân gây bệnh vẫn còn tồn tại và có thể tiếp tục tiến triển âm thầm. Việc trì hoãn thăm khám có thể làm mất thời gian điều trị thích hợp.
- Dùng sai thuốc có thể gây biến chứng
Đặc biệt nguy hiểm là việc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticosteroid. Loại thuốc này có thể giúp giảm đỏ, giảm viêm nhanh, nhưng nếu dùng không đúng chỉ định có thể gây:
- Tăng nhãn áp
- Đục thủy tinh thể
- Làm nặng thêm nhiễm trùng mắt
- Chậm lành tổn thương giác mạc
Ngoài ra, lạm dụng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh cũng có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc, trong khi dùng thuốc co mạch kéo dài có thể gây đỏ mắt tái phát.
Những nguy cơ thường gặp khi tự ý mua thuốc nhỏ mắt
- Kích ứng và dị ứng: Một số người có thể bị kích ứng với thành phần của thuốc hoặc chất bảo quản trong thuốc nhỏ mắt, gây xót mắt, chảy nước mắt nhiều hơn, ngứa rát hoặc đỏ mắt kéo dài.
- Nhiễm khuẩn do dùng thuốc không đúng cách: Thuốc nhỏ mắt có thể bị nhiễm bẩn nếu đầu lọ thuốc chạm vào tay, mi mắt hoặc bề mặt khác. Dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
- Bỏ sót bệnh lý nguy hiểm: Đỏ mắt kèm đau nhức, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực có thể là dấu hiệu của các bệnh lý cần được khám sớm. Nếu chỉ tự nhỏ thuốc tại nhà, người bệnh có thể bỏ qua giai đoạn điều trị quan trọng.
- Làm nặng hơn bệnh đang có: Một số bệnh như viêm giác mạc, loét giác mạc, tăng nhãn áp cấp hoặc chấn thương mắt cần được xử trí đúng chuyên khoa. Tự ý dùng thuốc có thể khiến tổn thương nặng hơn và ảnh hưởng lâu dài đến thị lực.
- Những sai lầm thường gặp khi dùng thuốc nhỏ mắt
- Tự mua thuốc nhỏ mắt khi thấy mắt đỏ hoặc ngứa
- Dùng lại đơn thuốc cũ từ lần bệnh trước
- Nghe theo người quen mách thuốc
- Dùng thuốc nhỏ mắt của người thân
- Tự ý kéo dài thời gian sử dụng dù triệu chứng không cải thiện
- Sử dụng thuốc đã mở nắp quá lâu
- Không đọc kỹ hướng dẫn bảo quản và hạn sử dụng.
- Khi nào cần đi khám mắt?
Người dân nên đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa mắt khi có các dấu hiệu sau:
- Mắt đỏ kéo dài
- Đau mắt hoặc nhức mắt
- Nhìn mờ, giảm thị lực
- Sợ ánh sáng
- Chảy ghèn nhiều
- Cộm xốn kéo dài không cải thiện
- Có dị vật hoặc chấn thương vào mắt
- Mắt đỏ sau khi đeo kính áp tròng
- Triệu chứng tái đi tái lại nhiều lần
Việc thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và được hướng dẫn điều trị phù hợp, an toàn.
- Cách chăm sóc mắt an toàn khi có triệu chứng khó chịu
Khi mắt có biểu hiện bất thường, người dân nên:
- Hạn chế dụi mắt
- Giữ tay sạch trước khi chạm vào vùng mắt
- Nghỉ ngơi, tránh nhìn màn hình quá lâu
- Có thể rửa mắt bằng nước muối sinh lý hoặc dùng nước mắt nhân tạo thông thường nếu được tư vấn phù hợp
- Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticosteroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ
- Không dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác
- Kiểm tra hạn sử dụng và bảo quản thuốc đúng hướng dẫn
Lời khuyên từ chuyên khoa
Không phải mọi trường hợp đỏ mắt hay khó chịu ở mắt đều có thể tự điều trị tại nhà. Mỗi loại thuốc nhỏ mắt có chỉ định riêng, cần sử dụng đúng nguyên nhân, đúng loại và đúng thời gian.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến khích người dân không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt khi chưa rõ nguyên nhân. Khi mắt có dấu hiệu bất thường, nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, tư vấn và điều trị phù hợp, góp phần bảo vệ thị lực lâu dài.
(Khoa Mắt – Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức)