Đối với người bệnh đang điều trị bằng phương pháp lọc màng bụng liên tục ngoại trú (CAPD), việc quan sát dịch lọc sau mỗi lần thay dịch là một phần quan trọng trong quá trình tự chăm sóc tại nhà. Dịch lọc xả ra bị đục, đặc biệt khi đi kèm đau bụng, sốt, buồn nôn hoặc mệt mỏi, có thể là dấu hiệu cảnh báo viêm phúc mạc – một biến chứng nghiêm trọng cần được phát hiện và xử trí kịp thời.
Lọc màng bụng là phương pháp điều trị thay thế thận sử dụng chính màng bụng của người bệnh như một màng lọc. Với phương pháp CAPD, người bệnh có thể tự thực hiện các lần thay dịch tại nhà sau khi được nhân viên y tế hướng dẫn và đào tạo.
Bên cạnh những thuận lợi trong sinh hoạt và điều trị, người bệnh cần đặc biệt chú ý phòng ngừa nhiễm trùng. Trong đó, viêm phúc mạc liên quan lọc màng bụng là một trong những biến chứng quan trọng, thường do vi sinh vật xâm nhập vào khoang phúc mạc trong quá trình thay dịch hoặc liên quan đến các nguồn nhiễm trùng khác.
Theo Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo Chi – Khoa Nội thận, Thận nhân tạo, Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức, nếu viêm phúc mạc được phát hiện sớm và điều trị phù hợp, nhiều người bệnh có thể hồi phục và tiếp tục duy trì lọc màng bụng. Ngược lại, việc chậm trễ trong chẩn đoán và điều trị có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, ảnh hưởng chức năng màng bụng, thậm chí trong một số trường hợp phải rút catheter và chuyển sang phương pháp điều trị thay thế thận khác.
Dịch lọc bị đục – dấu hiệu đặc biệt cần lưu ý
Bình thường, dịch lọc màng bụng sau khi xả ra tương đối trong. Khi dịch trở nên đục bất thường, người bệnh cần nghĩ đến khả năng viêm phúc mạc và liên hệ ngay với nhân viên y tế phụ trách, kể cả khi chưa đau bụng hoặc chưa sốt.
Theo khuyến cáo của ISPD, người bệnh lọc màng bụng có dịch xả đục nên được xem là trường hợp nghi ngờ viêm phúc mạc cho đến khi được đánh giá. Để chẩn đoán, bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng lâm sàng kết hợp xét nghiệm dịch lọc, trong đó có số lượng bạch cầu, tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính và nuôi cấy tìm tác nhân gây bệnh.
6 Dấu hiệu bất thường người bệnh cần nhận biết
1. Dịch lọc xả ra bị đục:*Đây là dấu hiệu cảnh báo thường gặp và quan trọng. Dịch có thể mất độ trong, đôi khi kèm các sợi fibrin hoặc cặn bất thường.
2. Đau bụng: Người bệnh có thể đau âm ỉ hoặc đau nhiều, lan khắp bụng; cảm giác đau đôi khi tăng trong quá trình đưa dịch vào hoặc xả dịch ra.
3. Thay đổi quá trình xả dịch: Dịch chảy chậm, lượng dịch xả giảm hoặc hiệu quả siêu lọc thay đổi có thể xuất hiện. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của viêm phúc mạc và cần được đánh giá cùng các biểu hiện khác.
4. Sốt, rét run hoặc mệt mỏi: Một số người bệnh xuất hiện sốt, rét run, cảm giác kiệt sức hoặc các biểu hiện nhiễm trùng toàn thân.
5. Bất thường tại vị trí chân catheter: Sưng, đỏ, đau hoặc chảy dịch, chảy mủ quanh vị trí catheter đi ra ngoài da có thể gợi ý nhiễm trùng liên quan catheter. Nhiễm trùng vị trí này cần được đánh giá sớm vì có thể liên quan đến viêm phúc mạc.
6. Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy: Rối loạn tiêu hóa có thể xuất hiện cùng viêm phúc mạc, đặc biệt khi đi kèm đau bụng hoặc dịch lọc đục.
Đáng lưu ý, người bệnh có thể bị viêm phúc mạc mà chưa xuất hiện đầy đủ tất cả các triệu chứng trên. Vì vậy, không nên chờ đến khi vừa đau bụng, vừa sốt và dịch đục mới liên hệ cơ sở điều trị. Hướng dẫn ISPD cũng lưu ý rằng một số trường hợp có thể đau bụng dù dịch lọc ban đầu còn tương đối trong.
Cần làm gì khi nghi ngờ viêm phúc mạc?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thảo Chi khuyến cáo, khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, đặc biệt là dịch lọc xả ra bị đục, người bệnh cần liên hệ ngay với bác sĩ hoặc điều dưỡng phụ trách lọc màng bụng để được hướng dẫn, thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết.
Người bệnh không nên tự ý dùng kháng sinh, tự thay đổi quy trình lọc hoặc trì hoãn đến cơ sở y tế. Khi nghi ngờ viêm phúc mạc, dịch lọc cần được lấy mẫu phù hợp để xét nghiệm tế bào, nhuộm Gram và nuôi cấy; việc điều trị sau đó sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng lâm sàng và kết quả đánh giá. ISPD khuyến cáo không trì hoãn điều trị thích hợp sau khi các mẫu cần thiết đã được lấy.
Chủ động theo dõi để bảo vệ hiệu quả lọc màng bụng
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo người bệnh đang lọc màng bụng cần tuân thủ đúng kỹ thuật thay dịch, giữ vệ sinh tay và khu vực thực hiện thủ thuật, chăm sóc chân catheter theo hướng dẫn và quan sát dịch lọc sau mỗi lần xả.
Dịch lọc đục – đừng chờ đợi. Phát hiện sớm – liên hệ sớm – điều trị kịp thời là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát viêm phúc mạc, bảo vệ màng bụng và duy trì hiệu quả điều trị lâu dài.
Lưu ý: Nội dung bài viết nhằm cung cấp kiến thức sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán và tư vấn trực tiếp của bác sĩ.