1.Bệnh dại là gì ?
Bệnh dại là bệnh viêm não tủy cấp tính do vi rút dại gây ra, lây truyền từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn vết thương, vết cào, vết liếm của động vật mắc bệnh ( ở VN thường là chó, mèo)
Khi đã lên cơn dại, tỷ lệ tử vong gần như 100% (đối với cả người và động vật). Tuy vậy, bệnh dại trên người có thể phòng và điều trị dự phòng bằng vắc xin và huyết thanh kháng dại. Tiêm vắc xin dại cho cả người và động vật (chủ yếu là chó) là biện pháp hiệu quả để phòng, chống bệnh dại.
2.Biểu hiện bệnh dại trên người :
Thời gian ủ bệnh ở người thông thường là từ 1 – 3 tháng sau phơi nhiễm. Thời gian ủ bệnh phụ thuộc vào tình trạng nặng nhẹ của vết cắn, vị trí của vết cắn có liên quan đến nơi có nhiều dây thần kinh, khoảng cách từ vết cắn đến não, số lượng vi rút xâm nhập. Vết cắn càng nặng và gần thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn
Thời kỳ lây truyền ở chó nhà là từ 3-7 ngày (tối đa là 10 ngày) trước khi chó có triệu chứng dại và trong suốt thời kỳ phát bệnh.
Ở người, vi rút đào thải qua các chất tiết (nước bọt, nước mắt, nước tiểu …) của người bệnh trong suốt thời gian phát bệnh.
Tuy nhiên, khả năng lây truyền từ người sang người là vô cùng hiếm gặp.
Chó, mèo hay động vật nghi dại có các biểu hiện được chia thành 2 thể là thể điên cuồng và thể dại câm , đôi khi chó có cả 2 thể lâm sàng xen kẽ nhau:
a) Thể điên cuồng: các phản xạ vận động bị kích thích mạnh, cắn sủa người lạ dữ đội, quá vồ vập khi chủ gọi, chỉ cần có tiếng động nhẹ cũng nhảy lên sủa từng hồi dài, dữ tợn, điên cuồng (2-3 ngày sau khi phát bệnh). Con vật bỏ nhà ra đi và thường không trở về; trên đường đi, gặp vật gì lạ nó cũng cắn gặm, ăn bừa bãi, tấn công chó khác, kể cả người. Chó chết do liệt cơ hô hấp và do kiệt sức vì không ăn uống được.
b) Thể dại câm: Con vật có thể bị bại ở một phần cơ thể, nửa thân hoặc 2 chân sau, thường là liệt cơ hàm, nước dãi chảy lòng thòng, con vật không cắn, sủa được, chỉ gầm gừ trong họng.
Tương tự: Các biểu hiện lâm sàng của bệnh dại trên người là sợ nước, sợ gió, co giật, liệt và dẫn đến tử vong.
Xử trí khi bị chó, mèo nghi dại cắn, cào :
- Xử trí vết thương :
Việc cần làm :
(1) Rửa kỹ tất cả các vết cắn/cào trong 15 phút với nước và xà phòng, hoặc nước sạch, sau đó sát khuẩn bằng cồn 45°-70° hoặc cồn iốt
Có thể sử dụng các chất khử trùng thông thường như rượu, cồn, xà phòng các loại, dầu gội, dầu tắm để rửa vết thương ngay sau khi bị cắn.
Mục đích: để làm giảm thiểu lượng vi rút dại tại vết cắn và chống bội nhiễm
(2) Sau đó, đến trung tâm y tế dự phòng/Bệnh viện gần nhất để được bác sĩ tư vấn về liệu trình điều trị, tiêm phòng vắc xin, huyết thanh kháng dại,tiêm phòng uốn ván, sử dụng kháng sinh cũng như cách xử trí vết thương, theo dõi.
Việc không cần làm :
(1) Không làm dập nát thêm vết thương hoặc làm tổn thương rộng hơn.
(2) Tuyệt đối không chủ quan, không được điều trị bằng thuốc nam, thuốc bắc, không tự chữa, không nhờ thầy lang chữa bệnh dại.
- Đối với theo dõi động vật cắn :
Đối với chó nuôi có đăng ký đã được tiêm phòng dại hàng năm, cần theo dõi con vật trong vòng 14 ngày.
Đối với chó, mèo không tiêm phòng dại, khi nghi mắc bệnh dại mà đã cắn, cào người thì phải nhốt theo dõi trong 90 ngày; trong trường hợp chưa cắn, cào người thì phải tiêu hủy.
Khi đã lên cơn dại, tỷ lệ tử vong gần như 100% (đối với cả người và động vật). Do vậy,để chủ động phòng chống bệnh dại, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau:
Tuyên truyền, thông tin tới từng hộ gia đình hiểu rõ về tính chất nguy hiểm của bệnh dại, các biện pháp phòng, chống bệnh dại trước và sau phơi nhiễm cho người và động vật để người dân chủ động phòng bệnh cho bản thân và cộng đồng.
– Tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân thực hiện các biện pháp quản lý và phòng bệnh trên đàn chó nuôi theo hướng dẫn của cán bộ thú y, ký cam kết thực hiện 5 không:
- “không nuôi chó mèo không tiêm phòng dại”,
- “không nuôi chó, mèo chưa khai báo với chính quyền địa phương”,
- “không nuôi chó thả rông”,
- “không để chó cắn người”,
- “không nuôi chó, mèo gây ô nhiễm môi trường”.
– Tuyên truyền cho những người có nguy cơ cao phơi nhiễm với vi rút dại thực hiện tiêm phòng trước phơi nhiễm và những người bị phơi nhiễm với động vật bị bệnh dại hoặc nghi mắc bệnh dại thực hiện điều trị dự phòng bằng vắc xin, huyết thanh kháng dại theo hướng dẫn của cán bộ y tế.
Chó, mèo là vật nuôi quen thuộc, là “thú cưng” đối với rất nhiều gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, nếu không được tiêm phòng dịch và không được chăm sóc đúng cách, chúng sẽ dễ trở thành ‘thú dữ”, gây hại cho sức khỏe của người nuôi.
Ngoài bệnh dại, chó và mèo còn truyền nhiều căn bệnh khác, trong đó có không ít bệnh nguy hiểm, khó chữa.
Những gia đình có trẻ em nên tạm dừng nuôi chó, mèo, vì con trẻ thường hay lê la, đưa vào miệng những vật dụng trên nền nhà. Tuyệt đối không cho trẻ ôm hôn chó mèo, nhất là phần đuôi của chó mèo, vì đuôi và lông dính rất nhiều chất thải. Đặc biệt là không cho trẻ nhỏ chọc phá, trêu ghẹo chó, mèo lạ, nhất là chó, mèo chạy rong ngoài đường.
- Vệ sinh nhà cửa thường xuyên, tránh lông chó, mèo rụng bay khắp nhà dính lên giường chiếu, quần áo, chăn nệm.
- Nên tắm thường xuyên cho chó, mèo. Đặc biệt, nhớ tẩy giun cho “thú cưng” đúng thời hạn.
(Khoa Cấp cứu – Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức)