Loãng xương là bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi, khiến xương suy yếu, giòn và dễ gãy, làm tăng nguy cơ gãy xương ngay cả sau những va chạm hoặc té ngã nhẹ. Chủ động xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ canxi, vitamin D, duy trì vận động phù hợp và thăm khám định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe xương khớp, duy trì khả năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Cùng với quá trình lão hóa, mật độ và chất lượng xương có xu hướng suy giảm, làm tăng nguy cơ loãng xương. Tình trạng này thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu và chỉ được phát hiện khi người bệnh xuất hiện đau lưng, giảm chiều cao hoặc gãy xương sau chấn thương nhẹ.
Đặc biệt, gãy cổ xương đùi, gãy đốt sống và gãy xương cổ tay do loãng xương có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng đi lại, sinh hoạt độc lập và chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Vì vậy, phòng ngừa loãng xương cần được quan tâm từ sớm, kết hợp giữa dinh dưỡng, vận động và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.
Vì sao người cao tuổi dễ bị loãng xương?
Loãng xương là tình trạng giảm mật độ khoáng xương và suy giảm cấu trúc vi thể của xương, khiến xương trở nên yếu và dễ gãy hơn.
Khi tuổi càng cao, quá trình tạo xương mới không còn bù đắp đầy đủ lượng xương bị mất đi. Bên cạnh đó, một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ loãng xương như:
- Tuổi cao, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh do suy giảm estrogen;
- Chế độ ăn thiếu canxi, vitamin D hoặc chất đạm trong thời gian dài;
- Ít vận động, nằm lâu hoặc hạn chế khả năng đi lại;
- Hút thuốc lá, sử dụng nhiều rượu bia;
- Có thể trạng gầy, tiền sử gia đình mắc loãng xương hoặc từng gãy xương sau chấn thương nhẹ;
- Mắc một số bệnh lý mạn tính hoặc sử dụng thuốc ảnh hưởng đến chuyển hóa xương, đặc biệt là corticosteroid kéo dài.
Loãng xương thường không gây triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra gãy xương. Do đó, người cao tuổi không nên chỉ dựa vào biểu hiện đau nhức để đánh giá tình trạng sức khỏe xương.
Dinh dưỡng hợp lý giúp duy trì hệ xương chắc khỏe
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì mật độ xương và hạn chế tình trạng mất xương theo tuổi. Trong đó, canxi, vitamin D và chất đạm là những dưỡng chất cần được chú trọng.
Bổ sung đầy đủ canxi
Canxi là thành phần khoáng chất quan trọng cấu tạo nên xương và răng. Khi chế độ ăn không cung cấp đủ canxi, cơ thể có thể huy động canxi từ xương để duy trì các hoạt động sinh lý, lâu dài góp phần làm giảm mật độ xương.
Người cao tuổi nên tăng cường thực phẩm giàu canxi như sữa và các chế phẩm từ sữa, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ có bổ sung canxi, rau xanh và các thực phẩm tăng cường canxi phù hợp.
Bảo đảm vitamin D
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi và duy trì quá trình chuyển hóa xương bình thường. Thiếu vitamin D có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương và chức năng cơ, làm tăng nguy cơ té ngã ở một số người cao tuổi.
Nguồn vitamin D có thể đến từ thực phẩm như cá béo, lòng đỏ trứng, thực phẩm tăng cường vitamin D và quá trình tổng hợp qua da khi tiếp xúc ánh nắng phù hợp.
Việc bổ sung vitamin D bằng thuốc cần dựa trên tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.
Cung cấp đủ chất đạm và các dưỡng chất cần thiết
Bên cạnh canxi và vitamin D, chất đạm giúp duy trì khối cơ, sức mạnh cơ bắp và hỗ trợ khả năng vận động. Người cao tuổi nên duy trì bữa ăn đa dạng với thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Không nên tự ý kiêng khem quá mức hoặc sử dụng các sản phẩm bổ sung canxi, vitamin D kéo dài khi chưa được tư vấn, đặc biệt ở người có bệnh thận hoặc tiền sử sỏi thận.
Vận động đều đặn – Giúp xương chắc khỏe, hạn chế té ngã
Vận động thể lực không chỉ giúp duy trì sức khỏe xương mà còn tăng sức mạnh cơ bắp, cải thiện thăng bằng và khả năng phối hợp vận động, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ té ngã và gãy xương.
Người cao tuổi nên lựa chọn hình thức tập luyện phù hợp với thể trạng và tình trạng sức khỏe, chẳng hạn như:
- Đi bộ: Giúp duy trì khả năng vận động và hỗ trợ sức khỏe cơ xương khớp.
- Tập tăng sức mạnh cơ: Sử dụng dây kháng lực, tạ nhẹ hoặc các bài tập phù hợp để duy trì khối cơ.
- Tập thăng bằng: Các bài tập đứng giữ thăng bằng có điểm tựa hoặc thái cực quyền giúp cải thiện khả năng kiểm soát tư thế.
- Tập linh hoạt khớp: Thực hiện các động tác vận động nhẹ nhàng nhằm duy trì tầm vận động và hạn chế cứng khớp.
Người đã được chẩn đoán loãng xương, từng gãy xương hoặc có nguy cơ té ngã cao cần được hướng dẫn chương trình tập phù hợp. Tránh các động tác gập, xoắn cột sống quá mức, nâng vật nặng không đúng tư thế hoặc vận động mạnh khi chưa được đánh giá chuyên môn.
Quan trọng nhất là duy trì tập luyện đều đặn, tăng dần cường độ theo khả năng, không cố gắng tập quá sức.
Chủ động phòng ngừa té ngã trong sinh hoạt hằng ngày
Ở người cao tuổi, té ngã là một trong những nguyên nhân thường gặp dẫn đến gãy xương, đặc biệt khi đã có loãng xương.
Để hạn chế nguy cơ, mỗi gia đình nên chú ý:
- Giữ nhà cửa gọn gàng, đủ ánh sáng, tránh để đồ vật cản trở lối đi;
- Sử dụng dép hoặc giày có đế chống trượt;
- Lắp tay vịn ở nhà vệ sinh, cầu thang khi cần thiết;
- Tránh đứng lên hoặc thay đổi tư thế quá đột ngột;
- Kiểm tra thị lực và đánh giá các vấn đề ảnh hưởng đến thăng bằng, khả năng đi lại;
- Sử dụng gậy hoặc dụng cụ hỗ trợ vận động theo hướng dẫn khi cần.
Bên cạnh đó, người cao tuổi cần hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá, duy trì cân nặng hợp lý và kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính.
Khi nào người cao tuổi nên kiểm tra loãng xương?
Loãng xương có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Vì vậy, việc đánh giá nguy cơ gãy xương và đo mật độ xương khi có chỉ định giúp phát hiện bệnh, xây dựng kế hoạch điều trị và phòng ngừa biến chứng.
Người cao tuổi nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra sức khỏe xương, đặc biệt khi có những yếu tố như:
- Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên;
- Phụ nữ sau mãn kinh có yếu tố nguy cơ loãng xương;
- Từng gãy xương sau té ngã nhẹ hoặc chấn thương không đáng kể;
- Giảm chiều cao, gù lưng hoặc đau lưng nghi ngờ xẹp đốt sống;
- Sử dụng corticosteroid kéo dài hoặc mắc bệnh có nguy cơ gây mất xương.
Bác sĩ có thể chỉ định đo mật độ xương bằng phương pháp DXA và đánh giá các yếu tố nguy cơ để quyết định hướng theo dõi, điều trị phù hợp.
Cần lưu ý, chế độ dinh dưỡng và vận động giúp bảo vệ sức khỏe xương nhưng không thay thế thuốc điều trị ở người đã được chẩn đoán loãng xương có chỉ định dùng thuốc.
Khuyến cáo từ Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức.
Phòng ngừa loãng xương ở người cao tuổi không chỉ nhằm hạn chế nguy cơ gãy xương mà còn góp phần duy trì khả năng vận động, sinh hoạt độc lập và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Bệnh viện Đa khoa Thủ Đức khuyến cáo người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn đầy đủ dưỡng chất, chú trọng canxi và vitamin D, vận động thường xuyên phù hợp với thể trạng, hạn chế rượu bia, không hút thuốc lá và chủ động phòng ngừa té ngã trong sinh hoạt hằng ngày.
Đồng thời, người dân cần quan tâm đến việc thăm khám sức khỏe định kỳ, đánh giá nguy cơ loãng xương và tuân thủ hướng dẫn điều trị khi đã được chẩn đoán mắc bệnh.
Chủ động chăm sóc sức khỏe xương khớp ngay hôm nay là nền tảng giúp người cao tuổi sống vui, sống khỏe, duy trì khả năng vận động và tận hưởng cuộc sống an toàn, chất lượng hơn.
Thông tin trong bài viết nhằm mục đích tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của nhân viên y tế.